گفت و گو با كارگردان انيمشن روی پرده «كليله و دمنه»

خشونت در فیلم های انیمیشن جواب نمی دهد

گروه سینمای ایران- نسرین بختیاری: انیمیشن جزو قالب های تصویری است که به دلیل محدودیت های مالی و زمان طولانی کمتر ساخته می شود. معمولا انیمیشن هایی که در داخل کشور ساخته می شود و روی پرده می رود، فورا با انیمیشن های کمپانی های بزرگ فیلمسازی مثل دیزنی و پیکسار مقایسه می شود که بازار فروش آن فوق العاده است.مقایسه ای که از جهاتی درست و از جهاتی هم نادرست است. اکثر انیمیشن های داخلی با کمک شرکت های وابسته به دولت ساخته می شوند و معمولا به قصه هایی پرداخته می شود که جنبه سفارشی دارد و هیچ فکری برای اکران آن نمی شود. انگار صرفا بودجه ای وجود دارد که عده ای از آن بهره ببرند و بازتاب بیرونی آن روی پرده سینما اهمیتی ندارد. در حال حاضر سه انیمیشن «فهرست مقدس»، «کلیله و دمنه» و «راز سیاوش» روی پرده است که گیشه موفقی نداشتند، اما به نظر می رسد پس از سال ها افسوس ها برای ندیدن قصه های کهن ایرانی روی پرده سینما انیمیشن «کلیله و دمنه» تلاش کرده است، به این رویا جامه عمل بپوشاند. در بسیاری از مواقع کمپانی های بزرگ ساخت انیمیشن تلاش می کنند مسائل تربیتی را از راه انیمیشن و به صورت غیرمستقیم به بچه ها منتقل کنند، اما در کشور ما هنوز این ظرفیت انیمیشن جدی گرفته نشده است. قصه های کهن ادبیات ما ظرفیت زیادی برای پرداخت یا تبدیل شدن به فیلمنامه دارند که جز تلاش هایی اندک، همیت زیادی در این زمینه وجود ندارد. برای ساخت انیمیشن«کلیله و دمنه» که اکنون روی پرده سینماست و طبق معمول توجه چندانی نسبت به آن نمی شود، سه سال از تحقیق تا نگارش صرف شده است. پرداخت قصه و جذابیت انیمیشن به گونه ای است که تا پایان مخاطبان کودک و نوجوان را روی صندلی می نشاند، اما تنها ایرادی که به آن وارد می شود، دو بعدی بودن انیمیشن است که جذابیت دیداری آن را کم می کند. چه بسا اگر این انیمیشن با داشتن هزینه و بودجه بهتر به صورت سه بعدی تولید می شد، می توانست مخاطبان بیشتری را به سینما بکشاند. همین موضوع بهانه ای شد که گفت و گویی با علیرضا توکلی بینا کارگردان انیمیشن «کلیله و دمنه» داشته باشیم که در ادامه از نظر می گذرانید.
***
 چطور بین قصه های بسیاری که در ادبیات کهن ما وجود دارد، «کلیله و دمنه» را ساختید؟
– ما موسسه ای در زمینه مالتی مدیا داریم که بیشتر در حوزه نشر فعالیت می کند، اما فیلم هم تولید می کند و تخصص موسسه ما روی ادبیات کهن است. ما روی هر داستانی که در زمینه ادبیات کهن باشد از شاهنامه تا مولوی و عطار کار می کنیم. یکی از بحث هایی که چندین سال است روی آن کار می کنیم و کتاب های آن بسیار پرطرفدار است، کلیله و دمنه است، چون زبان حیوانات و جنگل است و بچه ها خیلی از آن استقبال می کنند و زمانی که متوجه این استقبال شدیم، فیلم سینمایی آن را ساختیم.
 برگرداندن یک متن کهن به فیلمنامه قابل لمس برای بچه های امروز که در محاصره انیمیشن های خارجی هستند، به نظر سخت است.
– یکی از سخت ترین کارهایی که برای ساخت یک فیلم انجام می شود، نوشتن فیلمنامه آن است؛ به خصوص وقتی برای سنین پایین می نویسیم و در این میان رقبای بزرگ بین المللی داریم که انیمیشن خوب و مفرح دارند. در زمان قدیم که این داستان ها را می نوشتند، در عالم تخیل و رویا پرورش می یافت و این وظیفه ما بود که در زمینه های تخیل و رویا به قصه بپردازیم که هم آموزنده و هم مفرح باشد. در ضمن محدودیت هایی برای مسائل نرم افزاری داشتیم و نمی توانستیم خیلی دقیق انجام بدهیم، چون بودجه چندانی برای هزینه در این زمینه نداریم. به هر حال، سعی کردیم بهترین تصمیم را بگیریم و فکر کردیم انیمیشن دو بعدی می تواند نیاز ما را برآورده کند.
 چه مدتی را صرف بازنویسی فیلمنامه کردید؟
– خیلی نوشتم و هر بار می نوشتم، حس می کردم فایده ای برای بچه ها ندارد و یا خیلی خشن می شد، یا خیلی اکشن بود که به دلیل محدودیت های نرم افزاری امکان نمایش آن را مثل کمپانی دیزنی نداشتیم. به همین دلیل سعی کردم خود داستان و تخیل بچه ها را بارور کنیم و فکر می کنم به این قابلیت رسیدیم که بچه ها از روی صندلی سینما بلند نشوند و قصه برایشان جذاب باشد.
 کلیله و دمنه قصه های زیادی دارد و چطور قصه «شیر و گاو» را انتخاب کردید؟
– کلیله و دمنه روایت در روایت است و داستان آن از هند به ایران آورده شد و در ایران هم نیمی از داستان ها را به آن اضافه کردند. کلیله و دمنه شخصیت داستانی که هر دو شغال هستند، دارد، یکی شخصیت مثبت دارد و دنبال نیکی است و یکی دیگر خیلی شیطان است و دوست دارد در دربار جایگاهی به دست بیاورد. هر بار دمنه می آید شیطنتی انجام دهد، یک نفر برای آن قصه پندآمیز می گوید و به همین دلیل نمی شود قصه اصلی آن را به فیلمنامه تبدیل کرد. ما دو داستان را با یکدیگر تلفیق کردیم و فکر کردیم قابلیت تلفیق با یکدیگر دارند.
 اتفاقا اول داستان می بینیم که کلیله تعریف می کند چه اتفاقی برای برادرش افتاده است.
– درست است؛ ما سعی کردیم فلاش بک زیادی نداشته باشیم و همان یک فلش را به کار بردیم که قصه ساده تر بیان شود. به تناسب انیمیشن هایی که در بازار وجود دارد، رشد پیشرفت این انیمیشن از همه بیشتر است.
 چه شد که تصمیم گرفتید پایان انیمیشن مثل داستان اصلی «شیر و گاو» خشن نباشد و لطیف تر شد؟
– به طور کلی خشونت در فیلم های انیمیشن جواب نمی دهد و روحیه بچه ها خیلی پاک است و دوست ندارند قهرمان های داستان را بکشیم و از بین ببریم، چون در طول فیلم به آن ها علاقه مند می شوند و به آن ها صدمه می زند. من سعی کردم فیلم را به حدی نرسانم که احساس عاطفی بچه ها برانگیخته و اذیت کنم. به اندازه کافی بچه ها شاهد واقعیت های سخت زندگی هستند و نمی خواهیم بچه ها در واقعیت باشند.
 چند شخصیت انضمامی به داستان هم داشتید، مثل روباه و پدر کلیله و دمنه که قصه را به نسخه اصلی آن یعنی؛ هندی(رمانتیک و درام) نزدیک کرده بودند.
– درست است، پنجاه، پنجاه؛ بخشی ایرانی و بخشی هندی بود، چون از هند آورده شد و در ایران پرورش داده شد. ما سفیر هند را هم به همین دلیل دعوت کردیم و گفتیم انیمیشنی مشترک میان ایران و هند است. به دلیل اینکه تجربه اولم در فیلمنامه نویسی بود، زمان بیشتری صرف کردم و طبیعی است که در انیمیشن های بعدی ام قدرت فیلمنامه نویسی ام بیشتر می شود. ما حیوانات زیادی در جنگل داشتیم که هر کدام باید نقشی را بازی می کرد و روباه جزو شخصیت های منفی بود.
 موسیقی«کلیله و دمنه» به نظر تلفیقی است و انگار هر شخصیتی برای خود موسیقی مخصوص دارد، به عنوان مثال، زمانی که جغد وارد می شود، تبدیل به نی و یک ساز قدیمی و در بخش هایی هم هندی می شود.
– موسیقی این فیلم را سعید شهرام که در آمریکا زندگی می کند، ساخته است و در اینجا هم فیلم های رئال و کودک و نوجوان کار کرده است. به خاطر دوستی که با هم داشتیم خیلی درباره موسیقی با هم صحبت کردیم و باید از لحاظ موسیقی به سبک مشخصی می رسیدیم. اگر می خواستیم موسیقی های سبک دیزنی را داشته باشیم، باید موزیکال و همراه با رقص باشد، اما این را نداشتیم و اگر می خواستیم کاملا ایرانی باشد، امکان داشت خسته کننده شود. بنابراین، سعی کردیم تلفیقی از حس هندی و ایرانی باشد.
 ظاهرا «کلیله و دمنه» در چند جشنواره هم برگزیده شده است؟
–  در هفت جشنواره منتخب شدیم و در اوراسیا هم جایزه ویژه را به دست آوردیم و هیأت ژوری خیلی استقبال کردند، چون نگاهی ناب داشت و در هند هم خیلی از آن استقبال شد، چون گاو که برای آن ها مقدس است را در این انیمیشن از بین نبردیم.
 زمان تولید به این مسأله که قرار است برای هندی ها نمایش داده شود، فکر می کردید؟
– نگاهی نسبت به این مسأله داشتیم، اما نه خیلی عمیق و فلسفی ، ولی می دانستم که گاو برای آن ها مقدس است و بین حیوانات تلخ گوشت و درنده، گاو را به دلیل شیرین گوشتی و پاکی دوست دارند.
 چقدر از اکران این انیمیشن راضی هستید؟
– بخشی از مسأله اکران در اختیار ما نیست و تمام سعی خود را کردیم. انیمیشن در ایران جایگاه یا منجی خاصی ندارد و تعدادی افراد علاقه مند دارد که انیمیشن انجام می دهند، اما کسی را در انیمیشن نداریم که با نگاه و نفوذش بتواند اکران بهتری بگیرد. بخشی از افراد دانشگاهی داریم که فقط درس می دهند و تعدادی شرکت انیمیشنی داریم که امکانات مالیشان به گونه ای است که می توانند فیلم بسازند و البته تجاری سازی هم در انیمیشن نداریم که مردم عادت کنند. کودک و نوجوان ما هنوز به دیدن انیمیشن عادت نکرده است، چون فیلم های کودک و نوجوان زیادی در ایران درست نمی کنیم. سینماها و کسانی که اکران کننده انیمیشن هستند و قدرت و ثروت را در اختیار دارند از انیمیشن استقبال نمی کنند، چون احساس می کنند ممکن است درآمد زیادی از انیمیشن عایدشان نشود.

اشتراک گذاری در:

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *