بررسی دلایل افت تولیدی سریال های مناسبتی و ویژگی آنها - بخش نخست

سریال سازی در تلویزیون؛ از سفارشی های کم طرفدار تا مناسبتی های پرحرف و حدیث

بانی فیلم-گروه تلویزیون- فاطمه شهدوست: همیشه با آمدن ایامی مثل ماه رمضان، نوروز، محرم و… اغلب مخاطبان تلویزیون طبق روال چندین ساله ای که وجود دارد، منتظر دیدن یک فیلم یا سریالی اند که با عنوان کارهای مناسبتی از حداقل یکی از شبکه های سیما به روی آنتن برود. این اتفاق سال های سال است که در تلویزیون رخ داده والبته در مقطعی که اغلب این کارها عنوان سفارشی گرفته بودند، میزان توجه به آن ها، نه تنها از سوی مخاطبان بلکه از طرف بازیگران و حتی تولیدکنندگان نیز پایین بود و کم تر کسی حاضر به حضور در این دست تولیدات می شد، ولی این روند با ادامه ماجرا تغییر کرد و کارهای مناسبتی رفته رفته به مجموعه هایی پرطرفدار مبدل شدند که هر کسی به دلیل طیف گسترده تر مخاطبان آن به نسبت دیگر تولیدات سالیانه، ترجیح می داد تا حداقل در یکی از این کارها حاضر شود.
این مسئله باعث شد تا به طور کلی تولیدات مناسبتی با تغییر صعودی در جایگاهی که از پیش داشت روبه رو شود، اتفاقی که کم و بیش با وجود نقصانی که هر از گاهی درگیر آن می شد، همچنان ادامه دارد.
با این حال واقعیت این است که جدا از آثار قابل توجه این فضا، برخی از مجموعه های این چنینی، در کنار همان جایگاهی که دارند، مدتی است که به نسبت گذشته و زمانی که در اوج توجه قرار داشتند، مقداری دچار تغییر شده اند و گاهی شاهد پخش کارهایی بی ارتباط با یک مناسبت یا تولیداتی هستیم که با عجله برای یک زمان خاص تدارک دیده شده اند. کارهایی که اغلب بازیگران ثابتی دارند و گاهی حتی تکرار هم در آن ها به وفور به چشم می خورد؛ اما این که دلیل افول برخی از این تولیدات چیست و داستان به چه عاملی برمی گردد، موضوعی است که جای بحث دارد، علاوه بر این ها، ویژگی های یک اثر مناسبتی و این که آیا حتما باید در آن شاهد اتفاقاتی متناسب با همان مقطع زمانی باشیم یا خیر و موارد دیگری از این دست نیز مسئله دیگری بود که در همین راستا در بانی فیلم گفت وگویی با کارگردانان، تهیه کنندگان و بازیگرانی که سال هاست در این حوزه فعال هستند، داشتیم؛ در ادامه بخش اول این گزارش را می خوانید:

 

سعید سلطانی:
نباید سفارشی سریال ساخت

سعید سلطانی کارگردان مجموعه هایی چون «ستایش»، «پس از باران»، «سر به راه»، «رسم عاشقی» و… امسال با مجموعه «در جستجوی آرامش» در قاب تصویر حاضر شد، در خصوص سریال های مناسبتی، افت آنها از نظر کیفی و کمی و ویژگی هایی که این آثار که پیشتر با عنوان کارهای سفارشی معروف بودند، دارند، به بانی فیلم گفت: این مسئله جزو مقوله هایی است که جای بحث دارد، اما زمانی که ما از افت صحبت می کنیم باید ببینیم که منظور نسبت به چه زمانی است، اما خود من شخصاً معتقدم که اگر کارهایی در واقع مناسبتی باشد، اتفاق بدی نیست یعنی مثلاً گاهی بگویند که ما کاری را برای فلان مناسبت می سازیم، این رخداد بد نیست اما اینکه کار سفارشی انجام دهی چندان خوب نیست، چرا که گاهی سفارشی انجام شدن به این معنی است که کار از تمام مؤلفه هایی که حائز اهمیت است خالی شود و در این میان تنها یک عنوان با خود داشته باشد.
سلطانی ادامه داد: اینکه کاری سفارشی باشد و در آن به رخدادهای فرهنگی، اجتماعی چون محیط زیست و… پرداخته شود، اتفاق خوبی است اما باید توجه داشت که این سفارش ها به گونه ای اجرا نشوند که در آنها همان طور که گفتم محتوا از بین برود و سریال به مجموعه ای تبدیل شود که تنها یک عنوان و گروهی آدم را با خود دارد.
این کارگردان خاطرنشان کرد: من باز هم تأکید می کنم که این مسئله و ویژگی هایی که یک مجموعه مناسبتی دارد، جزو بحث هایی است که باید با دقت و کارشناسی به آن پرداخته شود.

 

جواد افشار:
ارتباط موضوعی با مناسبت ها الزامی نیست

جواد افشار کارگردان مجموعه هایی چون «روزهای زیبا»، «پول کثیف»، «مادرانه»، «کیمیا» و «برادر» که این روزها مشغول سریال «آنام» شده است، در گفت و گو با بانی فیلم درباره بحث سریال های مناسبتی و ویژگی هایی که این سریال ها باید داشته باشند تا افول نکنند، عنوان کرد: از ابتدا سریال های مناسبتی هم برای مخاطبان و هم بازیگران و تولید کنندگان دارای جذابیت بوده اما گاهی کسانی که شرایط جذب به این کارها را نداشتند؛ این دست تولیدات را گاه ندیده رد می کردند، در حالی که اغلب، استقبال از این کارها به خوبی اتفاق می افتاد. این موضوع هم چند دلیل داشت، یکی مخاطب پسند بودن آنها بود و دیگری نیز این بود که کارهای مناسبتی در ایام خاص به جهت همراهی فضای آن با هر زمانی که پخش می شد، بیننده را به خود جلب می کرد و در واقع حال و هوای آن مجموعه در آن ایام به مخاطب حس بهتری می داد، یعنی چون مثلاً بخشی از شادی های عیدنوروز در سریال های آن زمان انعکاس پیدا می کند، طبیعتاً بیننده آن را می پسندد و برایش جذاب است.
وی ادامه داد: با این حال الزامی روی ارتباط موضوعی وجود ندارد، چرا که می شود در ماه رمضان کار تأثیرگذاری پخش شود که هیچ ارتباطی با آن مناسبت ندارد اما به دلیل مقطع زمانی که وجود دارد مورد استقبال واقع می شود و بین آثار نیز رقابت ایجاد می شود اما همان طور که اشاره کردید این رقابت ها مدتی است که کمتر شده است و دلیل آن این است که در سال های گذشته، شبکه های اصلی سیما اغلب سریال مناسبتی داشتند و بین آنها این رقابت اوج می گرفت، ولی الان تعدادی از سوی تلویزیون به این بخش کم توجهی شده است و حتی در برخی از ایام مهم نیز کارهای تکراری پخش می شود، این اتفاق بدی است که باید به آن توجه کرد.
افشار با اشاره به رویکرد موجود در سریال های مناسبتی یادآور شد: فکر می کنم در هر مناسبتی چه عید، چه ماه رمضان، محرم، هفته دفاع مقدس و… اگر سریال مناسبتی با رویکرد مناسب و سوژه جذاب تولید شود، آنگاه در هر شرایطی هم از سوی سازندگان و هم از طرف مخاطبان مورد توجه و اقبال قرار می گیرد، به همین دلیل در این میان باید با نگاهی که تا حد امکان مخاطب را جذب و سلیقه او را در برگیرد، مثل گذشته به سراغ تولید آثاری برویم که حتی با وجود عدم تناسب موضوعی جذاب باشند.

 

اسماعیل عفیفه:
تلویزیون چارچوب تعیین می کند!
اسماعیل عفیفه تهیه کننده مجموعه هایی چون میوه ممنوعه، مامور بدرقه، پس از باران، رسم عاشقی، زمانه، پریا و … که این روزها سریال ۷۰ قسمتی آنام را در دست تولید دارد، در گفت و گو با بانی فیلم درباره ویژگی های یک سریال مناسبتی برای جلوگیری از افت و خیزهایی که ممکن است رخ دهد، عنوان کرد: نکته ای که وجود دارد این است که وقتی از سال اول تصمیم به تولید یکسری سریال مناسبتی گرفته می شود، معمولا قصه هایی نیز برای آن طراحی می شود، این قصه ها معمولا چارچوب هایی دارد که خود تلویزیون آن ها را تعیین می کند، یعنی می گویند که فلان کار برای نوروز این ویژگی ها را داشته باشد و برای ماه رمضان هم ویژگی های دیگری که مربوط به آن است را دارا باشد. با این حال زمانی که بیش از چندین سال مدام برای ایامی خاص سریال هایی ساخته می شود، طبیعتا ما برای پیدا کردن سوژه جدید به مشکل برمی خوریم، چرا که شما ممکن است در سال های اول تا حداکثر پنجم همچنان قصه هایی را داشته باشید، ولی وقتی تعداد زیادی از آن ها ساخته می شود، با توجه به همان چارچوب های تعیین شده توسط تلویزیون، ممکن است که شما دچار مقداری تکرار و کمبود قصه جدید در این قالب ها شوید.
وی ادامه داد: برای این اتفاق راه های مختلفی وجود دارد که ما بتوانیم کارهای مناسبتی را همچنان جذاب و به روز نگه داریم، یکی این است که هم مدیران تلویزیون و هم ما برنامه سازان دیدگاهمان را نسبت به ایده و سوژه وسیع تر کنیم و آن را گسترش دهیم، به عنوان مثال در ماه رمضان با دید وسیع تری به سراغ سوژه های متنوع تر برویم. راه دیگر این است که شما لوکیشن ها را تغییر دهید، بعنی به جای اینکه داستان ها مدام در تهران اتفاق بیفتد؛ در سایر استان ها و اقوامی که در کشور وجود دارد، کار شود، این تنوع جغرافیایی، توسط این فضا، فرهنگ متفاوت و نگاه جدید، شاید باعث شود تا بعضی از قصه های تکراری با شمایلی متفاوت به گونه ای ارائه شوند که بازهم مردم را جذب کند. البته این مسئله ای نیست که ما تنها در اینجا با آن درگیر باشیم، بلکه همه کشورهای دنیا نیز در حال تولید سریال هایی، حتی بیشتر از ما هستند و آن ها هم باید بیشتر دچار کمبود سوژه شوند، اما این اتفاق نمی افتد چرا که آن ها در هر زمانی مدام با سلیقه مخاطب درگیراند و ذائقه آن ها را کشف می کنند، همچنین دایره انتخاب سوژه آن ها نیز کاملا وسیع و متنوع است یعنی آن ها دائما در فضاهای جدید با کاراکترهای تازه، داستان های جدیدی را خلق می کنند، هر چند که ممکن است ایده اولیه برخی از این داستان ها تکراری باشد،اما به با بیان آن ها به شکلی نو مخاطب خود را حفظ می کنند.
عفیفه با اشاره به کمبودی که ما در این فضا داریم یادآور شد: کمبود و خلا تحقیق، پژوهش، کشف و دریافت ذائقه مخاطب از جمله مواردی است که نبود آن در تلویزیون حس می شود، ما گاهی احساس می کنیم که حتی در انتخاب سوژه ها نیز دچار تکرار شده ایم، به همین دلیل باید یک کار تحقیقی در این راستا اتفاق بیفتد و از سوی دیگر مقداری به برنامه سازان اجازه دهند که با دید وسیع تری به سوژه ها نگاه کنندو مقداری از خطوط قرمز و چارچوب هایی که وجود دارد، کاسته شود تا ما هم بتوانیم سوژه های نوتری را از دل جامعه بیرون بکشیم تا مردم نیز بازهم به تلویزیون رجوع کنند و این دست سریال ها را ببینند.

 

علیرضا سبط احمدی:
سریال مناسبتی به زمان نیاز دارد!

علیرضا سبط احمدی تهیه کننده تلویزیون و سینما که این روزها منتظر صدور پروانه ساخت جدیدترین فیلم خود است، در بخش دیگری از این گزارش در خصوص این موضوع و سریال های مناسبتی بیان کرد: تلویزیون فراخور نیاز و موقعیت های مختلفی که دارد کارهای نمایشی را در دستور کار قرار می دهند و این طبیعی است که در هر مناسبتی به سریالی فکر کند و کارهایی را در نظر بگیرد، این اتفاق در تمام دنیا نیز وجود دارد اما در عموم کشورهایی شبیه ما این اتفاق می افتد که ما برای مناسبت ها دستور ویژه ای می گیریم، حال اگر این دستور و تقاضا به موقع داده شود و تیم تولید فرصت کافی برای ساخت آن اثر را داشته باشند، مسلماً تراز مجموعه تولیدی بالاتر می رود.
وی ادامه داد: در سوی دیگر، این دست کارها علاوه بر زمان با مسائل مختلف دیگری درگیر می شوند که از جمله آنها می توان به بحث مالی اشاره کرد. این موضوع از جمله چالش هایی است که به دلیل نرسیدن بودجه مناسب، هزینه های تولید بالا و عدم حمایت در این حوزه کم و بیش برای این دست کارها وجود دارد. گاهی تصویب می شود که بخشی از بودجه توسط بازرگانی و تبلیغات تأمین شود و این اتفاقی است که با شرایط موجود در بخش های خصوصی و حتی دولتی مقداری کار را دشوار می کند و طبیعی است که آنها هم در این راستا به تلویزیون کمک نکنند، این رسانه هم پولی را که از دولت می گیرد را تنها می تواند صرف حقوق کارمندانش کند. اینگونه چرخه تولید کارهای نمایشی با مشکل رو به رو می شود.
سبط احمدی یادآور شد: به طور خلاصه به دلیل عدم وجود بودجه مناسب، این دست تولیدات نیز دچار افت شده اند و تلویزیون هم نمی تواند برای آنتن خود برنامه ای درازمدت داشته باشد، به همین دلیل اگر این بودجه خوب قابل تأمین شود و زمان لازم هم در اختیار سازنده قرار بگیرد، آنگاه تولیدات هم رونق می گیرند و دوباره مخاطب را به خود جلب می کند. چرا که در این زمان اندکی که در اختیار تولید کننده قرار می گیرد گاهی ما حتی فرصت بازبینی اثر تدوین شده را نداریم و همه اینها به تولیدات مناسبتی آسیب می زنند، در سوی دیگر نیز به طور قطع وجود گروه تولید مناسب، از جمله دیگر رخدادهایی است که می تواند به این دست کارها کمک کند و روی کیفیت آن تأثیر بگذارد.

 

عبدالرضا اکبری:
لازم است تا روی قصه ها کار شود!

عبدالرضا اکبری بازیگری که مجموعه هایی چون «معمای شاه»، «شیوع»، «دلنوازان»، «عملیات ۱۲۵» و… را در کارنامه کاری خود دارد، در خصوص سریال های مناسبتی و ویژگی هایی که این سریال ها باید برای جلوگیری از افت کیفتی که گاه دچار آنها می شوند، به بانی فیلم گفت: ما قبلاً هم در حوزه کارهای مناسبتی به ویژه کارهایی که به ماه رمضان اختصاص داشت، فعالیت کردیم، مجموعه هایی که خیلی خوب نوشته شده بود و خوب هم اجرا شدند، اما در این میان باید بگویم که اگر ما می خواهیم داستانی را با موضوع مثلاً بخشش بنویسیم و در آن تنها به ظواهر قضیه توجه کنیم، آنگاه قصه تمام ارزش هایش را از دست می دهد و دیگر برای مخاطب هم جذابیت ندارد، این اتفاق برای هر موضوع و مناسبتی وجود دارد، به همین دلیل لازم است تا از ابتدای شکل گیری یک کار روی قصه آن به خوبی کار شود تا اثر از اصل و ریشه جذاب باشد و مورد توجه قرار بگیرد.
وی ادامه داد: زمانی که کاری حرفه ای شکل بگیرد و شروع شود، در نهایت آن اثر خوب از آب در می آید و دیگر افتی که گاهی در بعضی از کارهایی که با عجله ساخته شده اند وجود دارد، در آنها دیده نمی شود.
اکبری در ادامه با اشاره به داستان هایی که برای این ایام در نظر گرفته می شود، گفت: اگر در هر مناسبتی داستانی مربوط به آن وجود داشته باشد طبیعتاً کار با زمان پخش خود مرتبط تر می شود، اما در عین حال اجباری هم وجود ندارد و می شود در این دست تولیدات، اگر نیازی نیست به داستان های مرتبط پرداخته نشود و به موارد دیگری که جزو کارها و داستان های فاقد محسوب می شود و در کارها به رشته تحریر و تصویر در آید، موضوعاتی چون مواردی که آیین ها و رسم و رسوماتی که در کشور وجود دارد را به تصویر می کشد و داستان هایی که ادبیات و تاریخ را در بردارند نیز جزو همین موارد هستند.
این بازیگر با تاکید روی گروهی که برای تولید یک مجموعه مناسبتی دور هم جمع می شوند، یادآور شد: در کنار این موارد به طور قطع برای شکل گیری یک اثر قابل توجه لازم است تا تیم سازندگان آن از افراد متخصص تشکیل شده باشند که زیر چتر مدیریت یک کارگردان به خوبی هدایت شوند، اما در این میان همان طور که گفتم مهمترین عامل به فیلمنامه و داستانی برمی گردد که در هر سالی برای مناسبت های خاص در نظر گرفته می شود، در واقع این سوژه است که در این میان می تواند مخاطب را جذب کند یا او را پس بزند و موجب شود تا اثر در نهایت با افت کیفیت تولید شود.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *