در نشست «تهران را از نو بشناسیم» مطرح شد:

قدمت شهر تهران واقعا به ۷ هزارسال پیش باز می گردد؟!

در ادامه نشست های تخصصی تهران شناسی این ستاد، اولین نشست «تهران را از نو بشناسیم» درسال ۹۶ با موضوع «جغرافیای تاریخی تهران»، سه شنبه ۲۹ فروردین ۱۳۹۶ در مرکز سازمان های مردم نهاد شورای اسلامی شهر تهران واقع در خیابان خاقانی برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی ستاد گردشگری شهرداری تهران، در ابتدای جلسه محمود منیعی دبیر برگزاری این نشست ها گفت: برای داشتن شهری خوب و فرهنگی غنی، آنچه که مهم است دانستن پیشینه و بررسی تاریخی زندگی مردم آن شهر است. ستاد گردشگری شهرداری تهران با بهره گیری از اساتید برجسته تهران شناسی، تحولات تهران را در طول تاریخ مورد بررسی قرار داد است، سلسله نشست هایی با عنوان «تهران را از نو بشناسیم» تاکنون به موضوعاتی از جمله اسباب بازی های شهر تهران، بررسی محله خرابات، هسته مرکزی شهر تهران، محله عودلاجان، تاریخ و فرهنگ گفتاری و شفاهی تهران، امامزاده های دارالخلافه و…. پرداخته است.

حمید ناصری؛ پژوهشگر و تهران شناس که تاکنون ۱۵۰ مقاله تخصصی در خصوص تاریخ شهر تهران و همچنین کتاب تاریخ یکصد ساله شهرداری تهران را به رشته تحریری درآورده است، سخنران این نشست بود که در ابتدا نقشه شهر تهران را در دوران طهماسبی ترسیم کرد و گفت: «تاریخ شفاهی اگر نباشد خیلی از اتفاقات شهری بی ثمر می ماند، این مسئله که با استناد به کشف جسد ۷۰۰۰ ساله یک بانو در تهران گفته می شود شهر تهران به ۷ هزارسال پیش باز می گردد، را نمی توان به اطمینان مطرح کرد. نمی توان به یک جسد اکتفا کرد، زیرا شاید این بانو یک مسافر بوده که در راه جان باخته و بعد از گذشت ۷ هزارسال جسدش پیدا شده است.»

وی ادامه داد: «اگر بخواهیم شهر تهران را بشناسیم، ابتدا باید شهر ری، قصان، ورامین، شهر سالم و شمیرانات را بشناسیم و سپس شهر تهران را مورد بررسی قرار دهیم. شهر ری قدمتی بین ۴ یا ۵  هزارسال دارد. در نظریه دکتر اشمیت، ری باستان در دولت ساسانیان و ۲۳۰۰ سال پیش دچار سانحه زلزله می شود و حدود ۵/۱میلیون نفر کشته می شود. با این تفاسیر ری دارای جمعیت زیادی بوده و می توان جزو کلان شهرهای بزرگ دنیا در گذشته عنوان شود، دو زلزله دیگر در سال۲۳۰ ه.ق و ۲۵۸ه.ق و همچنین حمله چنگیز خان مغول به مناطق مرکزی ایران درسال۷۹۰ ه.ق و کشته شدن تعداد زیاد دیگری در این شهر، موجب می شود  شهر ری خالی از سکنه شود. شهری که به گفته کلادیخو دارای ۴۵۰ محله بود و هر محله چندین خیابان بزرگ و در هر خیابان آن ۴۰۰ خانوار ساکن بودند به ویرانه ای تبدیل می شود و جمعیت آن بالاجبار به مناطق دیگری همچون تهران مهاجرت می کنند. پس از مهاجرت جمعیت شهر ری به تهران، شهر تهران اهمیت پیدا می کند.»

ناصری افزود برای بررسی وضعیت شهر تهران سه دوره را می توان در نظر گرفت: مستشرق شناسان و مورخین معتقدند دوره اول با آمدن شاه طهماسب از قزوین به تهران و ساخت آرامگاهی برای جد خود «امامزاده حمزه» جنب امامزاده عبدالعظیم حسنی و تغییر جایگاه تهران شکل گرفت، دوره دوم از ساخت برج و باروی های شهر تهران که به دست شاه طهماسب شروع و تا زمان آقا محمد خان قاجار نیز این دوران ادامه داشت، و دوره سوم از زمان آقا محمدخان قاجار تا کنون.

تهران اساسا به صورت یک سکونت گاه برای یاغیان بوده و به قول مورخین مردمان آن، در زیر زمین خانه های خود را می ساختند. به یک دلیل گفته می شود آفتاب سوزان آنها را وادار کرده بود تا در زیر زمین زندگی کنند. دوم گفته می شود شهر تهران محل گذر و زیست اشرار و دزدان نیز بوده و آنها برای مخفی شدن درخانه های زیر زمینی پنهان می شدند. سوم آنکه در حملاتی که به کشور می شد، قطعا به تهران که در مرکزیت بود نیز حمله می بردند. بنابراین ساکنان آن برای مخفی شدن، خانه های خود را زیر زمین می ساختند.

ناصری در توضیح محلات و دروازه های قدیمی تهران گفت: پس از تشکیل حکومت صفویه دارالقرآن به قزوین منتقل می شود و در سال۱۹۶۱ه.ق به دلیل حملاتی که از ازبکان از ناحیه شرق و ارامنه از ناحیه مازندران به تهران داشتند؛ ۱۱۴ دژ و بارو در شهر تهران ساخته می شود. در آن زمان تهران ۱۲محله داشت ولی بعدها تبدیل به ۴ محله و ۴ دروازه ورودی می شود.

شاه عباس صفوی که خاطره بدی هم از تهران داشت، دو دروازه تا پایان دوران صفویه یعنی دروازه دولت و سردر الماسیه را درست می کنند. در حکومت نادرشاه و حکومت افغان ها به دلیل توجه زیاد به کشورگشایی هیچ توجهی به شهر نداشت نشد اما کریم خان، تهران را مورد توجه قرار می دهد و خلوت کریم خانی را درکاخ گلستان می سازد. حکومت او در شیراز بود ولی در سال۱۲۰۰ در تهران حکومتش را تشکیل می دهد و اولین بار روی سکه ها عنوان «دارالخلافه» را ضرب می کند. در دوران فتحعلی شاه و محمد شاه قاجار بناهای سلطنتی را در شهر تهران ساخته می کند. ناصرالدین شاه قاجار، پس از گذشت ۲۰ سال از دوره حکومتش تصمیم می گیرد در شهر تهران تغییراتی ایجاد کند و تلاش می کند تا برج و باروهایی در شهر تهران ایجاد کند. ضمن آنکه محلات در شهر تهران به نام های محله سنگلج، عودلاجان، دولت، امیریه، چاله حصار و چاله میزان ساخته می شود که برای خاک برداری از چاله حصار و چاله میدان خاک برداشته می شد و برای ساختن برج و باروها استفاده می شد. در عین حال مردمان تهیدست در این محله ها سکونت می کردند.

محمد علی شاه از سال ۱۳۰۴ تا ۱۳۲۰ با تشکیل بلدیه، دروازه ها را نابود می کند و رضاخان نیز دروازه ها را خراب می کند. و از ۱۱۴ دروازه دوران طهماسبی در شهر تهران اثری باقی نمی ماند.

ناصری در پایان برای مطالعات بیشتر مخاطبان کتاب «تاریخ تهران» نوشته سید عبدالحجت صدر بلاقی را که در سال۱۳۵۰ توسط آموزش و پرورش قم به تیراژ۵۰۰ نسخه چاپ شده؛ به عنوان یک منبع موثق برای مطالعه بیشتر معرفی کرد.

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *