پیرى و تبعیض هاى سنى

دکتر فاطمه عبدى*

«اریکسون» از نظریه پردازان روان شناسى رشد معتقد است روند رشد تا پایان زندگى انسان ادامه دارد. با ارائه این نظریه مفهوم قدیمى رشد که حداکثر رشد انسان را تا پایان دوره نوجوانى مى دانست؛ زیر سوال رفت.
چرا فرایند رشد انسان تا این اندازه پویا است و آیا ادامه آن تا مراحل پایانى عمر انسان به معناى افزایش توانایى هاى ذهنى و روانى افراد در گذر زندگى است؟
در اینجا لازم است دو مفهوم دیگر از مفاهیم روان شناسى رشد شرح داده شود و آن دو یکى «هوش سیال» و دیگرى «هوش متبلور» است.
«هوش سیال» به همان بخش از توانایى هاى ذهنى انسان اشاره مى کند که براى حل مسئله و محاسبات ریاضى و سرعت عملکرد ذهنى، بکار مى رود. این توانایى در افراد جوانتر بیشتر است و به مرور زمان و با کند شدن «سرعت واکنش» در سیستم عصبى افراد کمى افت مى کند. البته کاهش عملکرد افراد مسن را در آزمون هاى هوش رایج به تغییراتى که در نحوه اجراى آزمون ها به مرور زمان پیش آمده نیز نسبت مى دهند. مثلا شاید نقصان عملکرد یک فرد مسن در یک آزمون کامپیوترى صرفا با تغییر آن به یک آزمون قلم و کاغذى برطرف شود، زیرا احتمالا عدم توانایى لازم در کاربرد وسایل الکترونیکى، باعث کاهش عملکرد فرد مسن در اجراى آزمون هوش خواهد شد.
از سویى دیگر مفهوم «هوش متبلور» به آن بخش از توانایى ذهنى انسان اشاره دارد که به مرور زمان و با گذشت عمر روز به روز بیشتر و بیشتر مى شود، چرا که این توانایى مربوط به استفاده از تجارب گذشته درزندگى مى شود که با سپرى شدن سال ها فرد در آن توانایى ها پخته تر شده و نواقص را برطرف کرده و با مهارت بیشترى عمل مى کند.
به عنوان مثال، یک پیانیست متبحر مسن شاید سرعت عملکرد پایین ترى داشته باشد، ولى مهارتى که طى سال هاى متمادى آموخته به او این امکان را مى دهد که همچنان زیبا و گوشنوازبنوازد.
متاسفانه جوامع بشرى امروزه به یک نوع «تبعیض سنى» مبتلاست که نمودهاى آن را در جامعه ایران و بخصوص در میان هنرمندان سینما، مشاهده مى کنیم. بدون توجه به توانایى هنرمندان عرصه سینما و بازیگرى، آنچه اهمیت دارد جوانى و شادابى و ظاهر جذاب هنرمند است.
این انتخاب نابرابر از سویى هنرمند را وادار مى کند که عوارض پا به سن گذاشتن را با هر شیوه اى ، حتى پر خطر از ظاهرش پاک کند و از سویى دیگردر هنرمندى که موفق به زدودن گرد پیرى نمى شود، احساس عدم مقبولیت ایجاد مى کند.
وقتى ملاک انتخاب برترین بازیگر، تنها ظاهر جوان و برازنده او مى شود؛ مخاطب سینما نیز به سمت این نوع گزینش توام با «تبعیض سنى» سوق داده مى شود و افتادن چند چروک زیر چشم فلان بازیگر نقل مجالس خواهد شد.
اگر بنا به قول «اریکسون» پیرى رامرحله اى از مراحل رشد هر انسان بدانیم و سعى در پذیرش تمام تغییرات ناشى از کهولت سن، داشته باشیم؛ شاید زمانى فرا برسد که زیبایى تمام مراحل رشد و زندگى را دریابیم.

*روانشناس

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *