براي درگذشت کارگردان تاريخ ساز لهستاني

آندره وایدا، مرد مرمرین سینما

سید رضا اورنگ : سینمای هالیوود از آغاز تاکنون حرف اول را در سینما می زند. این واقعیت را همه پذیرفته و به آن اذعان دارد. پس از هالیوود انگلیس، فرانسه و ایتالیا کشورهای صاحب سینما شناخته می شوند که آثار بسیاری را به سینمای جهان ارائه کرده اند. علاوه بر هالیوود، این سه کشور تاثیر زیادی روی سینمای جهان داشته اند. کشورهای اروپای شرقی، به ویژه اتحاد جماهیر شوروی با نظریه پردازان و کارگردانان مطرح خود جایگاهی برای خود در عالم سینما به دست آوردند. به غیر از اتحاد جماهیرشوروی، کشورهای یوگسلاوی، چکسلواکی، مجارستان، رومانی و لهستان با ساخت فیلم های شاخص و پر معنی، خود را به سینمای جهان معرفی کردند. لهستان کشوری است که برخی از سرشناس ترین کارگردانان جهان از آن برخاسته اند، کارگردانانی چون: کریستوف کیشلوفسکی، رومن پولانسکی و به خصوص آندره وایدا که شهرت جهانی دارند. این سه کارگردان با ساختن فیلم هایی خاص، نام لهستان را در عرصه سینما بر سر زبان ها انداختند. هر سه این کارگردان ها از فارغ التحصیلان مدرسه فیلمسازی معروف لودز بودند. آندره وایدا کارگردانی است خوش فکر با افکار انقلابی که نگاهی ویژه به تاریخ، به خصوص تاریخ لهستان و هنرش دارد. سبک ویژه کارگردانی او را از سایر فیلمسازان، به خصوص اروپای شرقی متمایز می کرد.

وایدا مانند برخی از کارگردانان مطرح تاریخ سینما با هنر نقاشی و تئاتر آشنا بود. وی همزمان با فعالیت در عرصه فیلمسازی، نمایش های «یک مشت باران»، «هملت» و «آلاکلنگ دو نفره» را روی صحنه برد. آشنایی با نقاشی و تئاتر تاثیر زیادی روی فیلم های وایدا داشت. وی شناخت خوبی از تاریخ اروپا، به ویژه لهستان گذاشتند. بسیاری از فیلم های وی با موضوع تاریخی و تم انقلابی است. فیلم های مطرح «مرد آهنین»، «مرد مرمرین» و «دانتون» از فیلم هایی هستند که با موضوع انقلابی ساخته شدند که ریشه در تاریخ دارند. هر چند «مرد آهنین» به آغاز انقلاب کارگری در بندر گدانسک با رهبری لخ و السا می پرداخت، اما بخشی از تاریخ معاصر لهستان را به تصویر می کشد. وقتی انقلاب مردم لهستان پیروز شد، لخ و السا رهبر کارگری لهستان بعدها رییس جمهور شد. شاید این روحیه انقلابی وایدا از دوره ای سرچشمه گرفته باشد که در جنبش مقاومت لهستان با متجاوزان آلمانی به مبارزه می پرداخت.

وی مدتی را به عنوان دستیار کارگردان با آلکساندر فورد کارگردان لهستانی همکاری می کرد. فیلم «یک نسل» که سال ۱۹۵۵ ساخته شد از اولین فیلم های اوست. سپس فیلم ضد جنگ «کانال» را ساخت که جایزه ویژه هیات داوران جشنواره کن را به طور مشترک با اینگمار برگمن به خاطر فیلم «مهر هفتم» دریافت کرد.

دهه ۷۰ میلادی را باید دوران اوج کاری آندره وایدا دانست، زیرا در این سال فیلم های مطرح خود را توانست بسازد، از جمله: «سرزمین موعود»، «مرد مرمرین»، «دوشیزگان ویکلو» و «رهبر ارکستر». در ادامه فیلم «مرد آهنین» را سال ۱۹۸۱ ساخت. در این فیلم لخ و السا رهبر جنبش کارگری لهستان در نقش خودش ظاهر می شود. روایت در فیلم های وایدا دارای لحنی تراژیک است با ترکیبی از داستانی و مستند. وی را به نوعی می توان بازگو کننده تاریخ لهستان نامید.

آندره وایدا هنگام ساخت فیلم «مرد مرمرین» بازیگرانش را به میان تظاهرات مردم در بندر گدانک فرستاد تا بتواند تصویری مستند از شکل گیری جنبش همبستگی کارگری لهستان را در فیلمش ثبت کند. در فیلم های او روابط آدم ها بر بستری از احساسات تند و عاطفی شکل می گیرد. از نظر وایدا روابط اجتماعی همواره با شرایط تاریخی عجین شده است.

آندره وایدا سال ۲۰۰۰ میلادی به خاطر پنج دهه کار خلاقانه در سینما جایزه اسکار افتخاری دریافت کرد. از دیگر جوایزی که وی دریافت کرده می توان به جایزه سزار برای فیلم «دانتون»، جایزه بفتا برای «کاتین» و دریافت خرس طلای افتخاری از جشنواره برلین اشاره کرد.

آندره وایدا یکی از معروف ترین کارگردانان صاحب سبک بود که تاثیر زیادی نه تنها بر سینمای لهستان و اروپا، بلکه روی سینمای جهان گذاشت. این کارگردان مطرح تا آخرین سال های عمر به کارگردانی پرداخت.

وی در ۹۰ سالگی، پیش از مرگ فیلم «پویدوکی» را ساخت که از طرف لهستان به اسکار ارسال شده است. سرانجام این کارگردان بزرگ ۹ اکتبر سال ۲۰۱۶ چشم از جهان فرو بست.

زندگینامه

آندری وایدا کارگردان سینما و تئاتر لهستانی یکی از برجسته‌ترین اعضای مکتب فیلمسازی لهستان بود. وایدا سال ۲۰۰۰ جایزه اسکار افتخاری را برای «پنج دهه کارگردانی درخشان» دریافت کرد. چهار مورد از فیلم‌های وی یعنی سرزمین موعود (۱۹۷۵)، دوشیزگان ویلکو (۱۹۷۹)، مرد آهنین (۱۹۸۱) و کاتین (۲۰۰۷) نامزد بهترین فیلم خارجی جشنواره اسکار شده‌اند. وایدا در سال ۱۹۴۰ به عضویت حزب کارگران متحد لهستان در کراکو درآمد.

وایدا ۶ مارس ۱۹۲۶ در شهر سوالکی لهستان به دنیا آمد. مادرش آنیلا معلم مدرسه و پدرش یاکوب افسر سواره‌نظام ارتش بود.آندری ۱۳ساله بود که پدرش به جنگ رفت. او بیشتر عمرش را به همراه مادرش با این امید گذراند که شاید پدرش از جنگ زنده بازگردد، اما نام پدر وایدا در هیچ‌یک از فهرست‌های رسمی سربازان لهستانی کشته شده در جنگ اعلام نشده بود و حقیقت درباره او سال‌ها بعد آشکار شد. «کاپیتان وایدا» در زندانی واقع در غرب اتحاد جماهیر شوروی سابق توسط پلیس مخفی شوروی تیرباران شده بود. این فاجعه در حالی روی داد که آندره و حدود ۲۲ هزار لهستانی دیگر امیدوارانه انتظار بازگشت عزیزان شان را می‌کشیدند.گفته می‌شود ادای دین به پدر یکی از انگیزه‌های وایدا برای ساخت فیلم کاتین (۲۰۰۷) بوده است. آندره وایدا سال ۱۹۴۲ به جنبش مقاومت لهستان پیوست. بعد از جنگ مدتی را به تحصیل نقاشی در مدرسه هنرهای زیبای کراکوف گذراند و سپس وارد مدرسه فیلم‌سازی لودز (Łódź) شد. کریشتوف کیشلوفسکی و رومن پولانسکی دو تن دیگر از دانش‌آموختگان مشهور این دانش‌گاه هستند.

پس از اینکه مدتی دستیار الکساندر فورد فیلم‌ساز معروف لهستانی (درگذشته سال ۱۹۸۰) بود فرصت این را یافت که فیلم‌های خودش را کارگردانی کند. فیلم یک نسل (۱۹۵۵) از جمله اولین فیلم‌های اوست. وایدا همزمان با کار فیلم‌سازی کارش را به عنوان کارگردان تئاتر شروع کرد و نمایش‌هایی مثل یک مشت باران (۱۹۵۹)، هملت (۱۹۶۰) و الاکلنگ دو نفره (۱۹۶۳) را روی صحنه برد که همگی اقتباس‌هایی از نمایش‌ها و فیلم‌های مشهور بودند. دو فیلم بعدی او- که امتدادی از جانمایه ضدجنگ فیلم کانال بودند- یعنی کانال (۱۹۵۶) (برنده جایزه ویژه هیات داوران جشنواره کن سال ۱۹۵۷، به صورت مشترک با فیلم مهر هفتم برگمن) و خاکسترها و الماس‌ها (۱۹۵۷) بسیار موفق بودند.

دهه ۷۰ میلادی پربارترین دوره آفرینش هنری وایدا به شمار می‌آید. او در این دهه ۱۰فیلم ساخت: چشم‌انداز بعد از نبرد (۱۹۷۰)، چوب غوشه (۱۹۷۰)، پیلاتس و دیگران (۱۹۷۱)، عروسی (۱۹۷۲)، سرزمین موعود (۱۹۷۴)، مرد مرمرین (۱۹۷۴)، خط سایه (۱۹۷۶)، شکنجه (عنوان دیگر: بدون آنستازیا (۱۹۷۸)، دوشیزگان ویلکو (۱۹۸۰) و رهبر ارکستر (۱۹۸۰). در فیلم مشهور مرد آهنین (۱۹۸۱) لخ‌والسا رهبر جنش همبستگی نقش خودش را بازی می‌کند.

فیلم مرد آهنین نخل طلای جشنواره کن سال ۱۹۸۱ را دریافت کرد. وایدا در سال ۲۰۰۰ به خاطر «پنج دهه کار خلاقه در سینما» یک اسکار افتخاری دریافت کرد. فیلم «دانتون» در سال ۱۹۸۳ جایزه سزار (جایزه ملی سینمای فرانسه) و جایزه بفتا (آکادمی هنرهای سینمایی بریتانیا) را از آن خود کرد. وایدا سال ۲۰۰۷ نیز برای فیلم سینمایی «کاتین» جایزه بفتا را از آن خود ساخت. جشنواره برلین نیز سال ۲۰۰۶ با اعطای خرس طلای افتخاری تقدیری از این کارگردان بلندآوازه به‌عمل آورد.

برخی از فیلم های او عبارتند از:

یک نسل (۱۹۵۴)، به سوی خورشید (فیلم مستند) (۱۹۵۵)، کانال (۱۹۵۶)، خاکسترها و الماس‌ها (۱۹۵۸)، دروازه‌های بهشت (۱۹۶۸)، عروسی (۱۹۷۲)، سرزمین موعود (۱۹۷۵)، مرد مرمرین (۱۹۷۶)، دوشیزگان ویلکو (۱۹۷۹)، رهبر ارکستر (۱۹۸۰)، مرد آهنین (۱۹۸۱)، دانتون (۱۹۸۳)، جن زدگان (تسخیرشدگان)، هفته مقدس (۱۹۹۵)، کاتین (۲۰۰۷) و والسا، مرد امید (۲۰۱۳).

اشتراک گذاری در:

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *