بررسي جايگاه تدوين در آثار تلويزيوني در گفت و گو با تدوينگران باسابقه - بخش پاياني

تدوین؛ حرفه ای که گاهی ناجی سریال هاست

بانی فیلم -گروه تلویزیون- نسرین بختیاری: در بخش اول این گزارش با سه نفر از تدوینگران صحبت کردیم. روح الله انصاری تدوینگر و صداگذار به این اشاره کرد که قطعا یک تدوینگر باید ریتم را بشناسد و درک کند و سبک های رمان و ادبیات را بشناسد. تأثیر تدوین در سریال تلویزیونی گاهی از فیلم بیشتر است چون، وقتی کارگردان یک فیلمنامه ۱۲۰ دقیقه ای را اجرا می کند، تمرکزش روی اثر بیشتر است. روزبه کلباسی، تدوینگر نیز درباره اهمیت و فرآیند تدوین در تلویزیون توضیح داد: وظیفه تدوین ایجاد ریتم است و به طور طبیعی می تواند در روند روایت داستان تأثیر بگذارد. با تدوین می توانیم یک کار را قوی یا ضعیف کنیم و همه این ها منوط به مواد داستانی است. خشایار موحدیان از رسته تدوینگران پرکار تلویزیون نیز در خصوص تأثیر تدوین بر افزایش کیفیت یک سریال گفت: تدوین بسیار اهمیت دارد؛ چون در سریال حتى اگر قصه خوب با بازیگران مناسب هم وجود داشته باشد ولى ریتم قصه در تدوین درست نباشد، ممکن است سریال با افت مخاطب مواجه شود. در این گزارش با جمعی دیگر از تدوینگران صحبت کردیم تا از فوت و فن تدوینگری پرسش های بیشتری داشته باشیم.

 

  روزبه کلباسی:

موفقیت کارگردان در گروی شناخت تدوین

کلباسی در ادامه صحبت هایش (شماره گذشته) و در پاسخ به این پرسش که آیا تمایل دارید کارگردان کنار شما قرار گیرد، توضیح داد: معمولا کارگردان کنار دستم نمی نشیند و پس از تحویل گرفتن فیلم، با کارگردان گپ می زنم و نظرات او را خواهم گرفت. او در پاسخ به این پرسش که آیا این فرضیه صحیح است که تدوینگران می خواهند کارگردانی انجام دهند، گفت: تدوینگران به این دلیل می خواهند کارگردانی کنند که عده ای از معدود کارگردانان بعد از پلان گرفتن، سر صحنه می آیند و پس از نشستن پای مونتاژ ، گهگاه تدوینگران با این سطح از کار کارگردان، به خود می گویند خیلی بهتر می توانند کار را انجام دهند و ترجیح می دهند کارگردانی کنند. در واقع کارگردانان خوب ما که می توانند ما را با فکر و ایده خود متعجب کنند، کم شدند. کارگردانی می تواند خوب باشد که تدوین را بشناسد و بلد باشد و بازدهی بیشتری داشته باشد. او در خصوص اینکه چه ویژگی هایی برای یک تدوینگر نیاز است، بیان کرد: نیاز است که یک تدوینگر آهنگسازی بداند و حس موسیقی را درک کند. معمولا بعد از ساخت فیلم، موسیقی براساس فیلم، ساخته می شود. کلباسی با رد اینکه تدوینگر اپراتور نیست، توضیح داد: تدوینگر کسی است که به فیلم فکر می کند که در غیر این صورت تبدیل به اپراتور می شود. به عنوان یک تدوینگر اپراتوری خودم را انجام می دهم، یعنی در فکرم مونتاژ و اجرای ایده ام را به عهده می گیرم. این یک تخصص است و اصلا چیز بدی نیست. این تدوینگر در خصوص مشکلات حوزه تدوین گفت: در این حوزه می توان به کمبود امنیت شغلی و پرداخت های دیر اشاره کرد. نظر شخصی ام است که تدوین باید به استاندارد برسد. در ایران استانداردهای تدوین چندان رعایت نمی شود و بیشتر تدوینگران صاحب نام این استانداردها را رعایت می کنند. باید از حضور تدوینگران بزرگ بیشتر استفاده کنیم. در حال حاضر بسیاری از کارها خارج از استاندارد تدوین و پخش می شود. معتقدم باید سازمانی برای تدوین استاندارد و اجازه پخش آن وجود داشته باشد و  بسیاری از کارها با رنج از تدوین از بین می روند. او در خصوص اینکه کار با کدام کارگردان برای شما لذت بخش بوده است، توضیح داد: من از کار با تمام کارگردانان لذت بردم اما کسی که خیلی از او چیزی یاد گرفتم داریوش فرهنگ بود. کلباسی درباره خواندن فیلمنامه قبل از تدوین نیز گفت: ما به متن های منشی صحنه نگاه نمی کنیم و تنها تمرکزمان روی فیلمنامه است.

حسین غضنفری، تدوینگر، صدابردار و صداگذاری سینما و تلویزیون، در آثاری مثل سریال تلویزیونی «چرخ فلک»، سریال تلویزیونی «دردسرهای عظیم» و سریال تلویزیونی «دردسرهای عظیم ۲» فعالیت داشته است. او درباره تفاوت تدوین سینمایی و تلویزیونی به خبرنگار بانی فیلم توضیح داد: تدوین سینمایی و تلویزیونی قطعا با یکدیگر متفاوتند اما به طور کلی حساسیت ها در سینما و تلویزیون متفاوت هستند. حساسیت های سینما بیشتر است؛ چون در یک محدوده سینمایی اندک کار می کنیم و ارزش تمام تصاویر و فریم ها نسبت به سریال بیشتر می شود. اهمیت فریم در سینما خیلی بیشتر از اهمیت فریم در تلویزیون است اما به طور کلی هرسکانس یا قسمت باید به بیننده القا شود و از لحاظ حس و حال هیچ تفاوتی بین سینما و تلویزیون وجود ندارد. هرچه پلان ها طولانی تر شود، شاید ارزش فریم ها کمتر شود. در لحظات اکشن دقت فریم بالاتر می رود و شاید یک فریم اشتباه لحظات حادثه را القا نکند. غضنفری در خصوص تشخیص لحظاتی که باید فیلم کات بخورد یا نه، عنوان کرد: تعداد تدوینگران بسیارند اما افرادی که به خوبی می توانند کارشان را ارائه دهند، کم هستند. شما به عنوان یک تدوینگر باید ارزش پلان را بدانید و به این آگاه باشید که کدام فریم ها نیاز و کدام یکی اوت شده است. تدوینگر بر اساس ریتم و تمپوی پلان، هر تدوینگری جای خاصی برای قطع انتخاب می کند که همین تفاوت هایی برای تدوینگر خوب، متوسط و بد ایجاد می کند. تدوینگر فیلم«شب واقعه» در پاسخ به این پرسش که تا چه اندازه تدوین را حسی و تا چه اندازه فنی می دانید، بیان کرد: تدوین جزو مجموعه کارگردانی است. ما کارگردانان بسیاری داریم که سواد آکادمی چندانی نداشته باشند اما به لحاظ حسی در مرتبه والایی قرار دارند.به عنوان مثال، در این رابطه می توانیم به کارگردانی مرحوم رسول ملاقلی پور اشاره کنیم که حس و حال عجیبی در فیلم هایش جاری بود. معمولا قواعد همراه با حس می توانند کیفیت یک فیلم را ارتقا دهند.

 

  حسین غضنفری:

برای رسیدن به خلاقیت وارد چارچوب ساختگی تدوین نشویم

غضنفری در پاسخ به این پرسش که تا چه اندازه استاندارد تدوین در کشورمان رعایت می شود، عنوان کرد: تعدادی افراد در یک حرفه هنری کار می کنند و افراد بیکار برای آن قاعده می سازند. اگر وارد چارچوب های ساختگی شویم، هیچگاه به نوآوری نمی رسیم. باید نسبت به قواعد حال حاضر تدوین آگاه باشیم اما نباید این قواعد برای ما وحی منزل باشد که قابلیت شکستن آن وجود نداشته باشد. بهترین نوآوری دیدن فیلم های روز دنیاست. ما در بهترین شرایط، به مراتب که در حوزه فیلمسازی از غرب عقبیم، در دیگر حوزه ها نیز عقب ماندیم. ما برای خودمان در حوزه داخلی دست می زنیم اما در سطح جهانی چندان جایگاهی نداریم. از طرفی نباید در توهم جوایز باشیم و از طرف دیگر نباید خودمان را دست کم بگیریم و طی این چندسال رشد خوبی در زمینه تدوین داشتیم اما باز هم نباید در توهم عقب ماندگی باشیم. او ادامه داد: شاید اتفاق کوتاهی مانند یک جرقه برای ما بیفتد اما کم اتفاق می افتد که افراد شاخصی در این زمینه کار کنند و این جریان ادامه پیدا کند. تدوینگر سریال«چرخ فلک» با بیان اینکه متأسفانه فیلمسازان و کارگردانان به تدوین اعتقادی ندارند و دلیل آن را نمی دانم، ممکن است یک بخش از این موضوع اقتصادی باشد اما دلیل تنها اقتصادی نیست و روابط بین فردی نیز دخیل است. این تدوینگر در پاسخ به این پرسش که تا چه اندازه در فرآیند تدوین اجازه می دهید کارگردان کنار دست شما بنشیند، گفت: معتقدم تدوین دوره ای از زمان است که یک کارگردان با تدوینگر خود به نوعی رفاقت می رسد. این تعریف آکادمیک نیست و در واقع چیزی است که من به آن رسیدم. اگر ما به نوعی همفکری برسیم که اثر تولید شده، از قبل بهتر باشد، برنده ایم. در این مرحله باید به همسویی افکار نزدیک شویم اما این صحبت به معنای نشستن همزمان کنار هم نیست. به عبارتی؛ بعد از شناختی که از کارگردان به دست آوردید، وارد جریان تدوین می شوید.

تدوینگر وارد جزئیاتی می شود که کارگردان لزومی برای ورود به آن ندارد و کارگردان باید خروجی کار را ببیند. این تدوینگر با اشاره به اهمیت خواندن فیلمنامه برای بهتر شدن جریان تدوین گفت: فیلمنامه باید خوانده شود و اگر تدوینگر در شروع فیلمنامه نویسی وارد شود، به پروژه خیلی کمک می کند. اینکه مجموعه سکانس ها به چه شیوه ای می تواند ارائه شود و از چه زاویه ای باید به آن نگریسته شود، بسیار در روند کار تأثیرگذار است اما معمولا این کارها را انجام نمی دهند و انگار تدوینگر یک عنصر اضافه است. در بسیاری از بخش ها از طریق فیلمنامه وارد شدم و خیلی تأثیر بهتری گرفتم اما معمولا در ایران از شروع کمتر این اتفاق می افتد و غبطه می خوریم؛ چرا از شروع پروژه همراه فیلم نبوده است. او ادامه داد: ما بیشتر تصویری می بینیم و سکانس ها و پرگویی های اضافه را می بینیم و حذف می کنیم. یکی از کارهای تدوین این است که در یک ظرف زمانی کوتاه پیام را برساند. تدوینگر سریال«دردسرهای عظیم» با اشاره به اینکه به شعار تدوینگر کارگردان دوم، چندان معتقدم نیستم. ما جزو تمام مجموعه مثل فیلمنامه نویس هستیم. این تدوینگر در پاسخ به این پرسش که آیا تا به حال به کارگردانی فکر کرده اید، گفت: سودای کارگردانی ندارم اما چندسال پیش چند کار را کارگردانی کرده ام. توصیه می کنم کسانی که انگیزه کارگردانی دارند، بیشتر در زمینه سینما فعالیت کنند؛ چون بهتر دیده می شود.

غضنفری در پاسخ به این پرسش که یک تدوینگر خوب باید چه ویژگی هایی داشته باشد، عنوان کرد: یک تدوینگر باید آدم با حوصله ای باشد و بتواند تحلیلی از فیلمنامه داشته باشد و ساعت ها روی صندلی بنشیند. مردم شناسی و جامعه شناسی خیلی می تواند به یک تدوینگر کمک کند و اهمیت بسیاری دارد. یک تدوینگر باید صداگذاری و افکت آشنا باشد؛ چون ارتباط مستقیمی که تدوینگر با صداگذاری دارد، به بهبود کار خیلی کمک می کند. او در رابطه با اینکه چقدر نظرش را در پروسه تدوین دخیل می کند، توضیح داد: ممکن است شما به مرحله ای برسید که نظرتان مخالف کارگردان باشد و تدوینگر تا جای امکان توصیه های لازم را به کارگردان ارائه می دهد. به نظرم اصلا قله ای وجود ندارد و همه در یک طبقه حضور داریم. این تدوینگر درباره مشکلات حوزه تدوین خاطرنشان کرد: مهمترین مشکل کمبود کار برای تدوینگران است. من بسیاری از تدوینگران کار بلد را می شناسم که بیکار هستند و دوم اینکه فیلمسازان باید قائل به این شوند که تدوین خیلی می تواند به اثرشان کمک کند. همان طور که فیلمساز باید بودجه خوب دریافت کند، تدوینگر هم باید پول خوبی دریافت کند.

 

  یاور تورنگ:

وظیفه تدوینگر رسوخ در ذهن کارگردان است

یاور تورنگ، تدوینگر سینما و تلویزیون، در آثاری همچون فیلم سینمایی «آدم باش»، سریال تلویزیونی «باغ گیلاس» و فیلم سینمایی «الهه زیگورات» فعالیت داشته است.  او درباره تفاوت تدوین سینمایی و تلویزیونی گفت: تدوین سینمایی و تلویزیونی از لحاظ کارگردانی، شیوه دکوپاژ و فیلمنامه تفاوت بنیادی دارد. در بخش هایی تهیه کنندگان مشکل زمان دارند و دست تدوینگر برای ایجاز بیشتر در کار بسته است. ساختار سینمایی از لحاظ ضرباهنگ، شیوه کارگردانی و دکوپاژ متفاوت است و تدوینگران باید مسائل را با توجه به مخاطب تلویزیون یا سینما در نظر بگیرند. تأخیر، کندی پلان و لختی تصویر را باید در قالب های مختلف تلویزیون و سینمایی در نظر گرفت. در تلویزیون قصه باید به گونه ای در نظر گرفته شود که مخاطب در حین انجام کارهای دیگر موضوعی را از دست ندهد. تورنگ درباره علت کندی ریتم فیلم و اینکه کدام یک از عنصر فیلمنامه و کارگردانی در این میان تأثیرگذارند، عنوان کرد: فیلمنامه و کارگردانی هر دو به یک میزان می توانند در تدوین تأثیر بگذارند. شاید تدوینگر بتواند در بخش هایی ریتم را ترمیم کند اما در بخش هایی این امکان وجود ندارد. به عنوان مثال، پلان سکانس های بلند را نمی شود کاری کرد. تورنگ درباره اثر امضا تدوینگر پای کار تدوین تشریح کرد: تدوین باید به طور کلی بدون اینکه از کار بیرون بزند در خدمت اثر باشد اما تدوینگری که امضای آن پای کار نباشد، حرفه ای نیست. وظیفه اولیه یک تدوینگر این است که در خدمت تفکر کارگردان باشد. همه عوامل در خدمت فیلمنامه و تفکر اصلی شکل گیری فیلم هستند اما مسئولیت ثانوی یک تدوینگر این است که اثری از خود به جا بگذارد.

اثر انگشت و امضای تدوینگر باید پای کار باشد و این باعث می شود توجه فیلمسازان نسبت به تدوین خوب جلب شود. تفاوت در تدوین مانند تفاوت میان کارگردانان است. او در پاسخ به این پرسش که تا چه اندازه فرآیند تدوین را حسی و تا چه اندازه فنی می داند، توضیح داد: ۹۰ درصد تدوین را فکر و خلاقیت و ابداع می دانم و ۱۰ درصد فنی است. به نظرم ۹۰ درصد تدوین حس، خلاقیت، درک، بداعت، نوآوری و فکر جدید کنار کارگردان برای رسیدن به کمال مطلوب در فیلم است. این تفکر ثانویه باید باعث ایجاد مفاهیمی شود که مسائل به درستی به تماشاگر منتقل شود. او در پاسخ به اینکه ترجیح می دهید تدوین را تنها یا با حضور کارگردان انجام دهید، گفت: به دلیل اینکه به دفعات فیلمنامه را می خوانم با کارگردان مشورت می کنم، ترجیح می دهم تنها باشم و راش های فیلم را زیاد می بینم تا فیلم هایی که سرصحنه گرفته می شود، ملکه ذهنم شود. معمولا تمام راش ها را نگه می دانم و اوتی ندارم. پس از اینکه چند سکانس را تمام کردم کارگردان می آید و یا به تفکر اولیه کارگردان نزدیک است یا با مشورت مسأله اصلی را حل می کند. وظیفه اصلی و اولیه کارگردان توانایی رسوخ در ذهن کارگردان است. او با اشاره به اینکه یک تدوینگر ناخودآگاه باید روانشناسی بداند، بیان کرد: کاری که ما انجام می دهیم، خارج از جامعه نیست و تمام فیلم هایی که مونتاژ می کنیم، همگی آحاد مردم هستند. من مواقعی که بیکار نیستم در خیابان ها قدم می زنم، چون کاری که انجام می دهم باید با مردم ارتباط برقرار کند و سعی می کنم مردم خودم را بشناسم. من باید بتوانم افکار یک رفتگر یا پزشک و پرستار و دیگر طیف ها را بشناسم. تورنگ در خصوص ویژگی های یک تدوینگر خوب گفت: مهمترین ویژگی رسوخ در ذهن کارگردان است. فیلمنامه و فیلمی که روی پرده می بینیم مانند فاصله میان حرف تا عمل است. تدوینگر حرفه ای باید این قدرت را داشته باشد که با کارگردان مشورت کند و علاوه براین، کارگردان تدوینگر را قبول داشته باشد. صبوری و شکیبایی و بردباری برای یک تدوینگر خیلی ضروری است و حدود دو و نیم یا سه برابر مدت زمان فیلمبرداری در اتاق مونتاژ می گذرد. تدوین از لحاظ مکانیکی سخت نیست و اصل تفکر و بردباری در کار است. خلاقیت فکری و بداعت نیز برای یک تدوینگر ضروری است تا ارزشی را به فیلم اضافه کند. تورنگ در پاسخ به اینکه تا چه اندازه به استاندارد تدوین نزدیک هستیم، گفت: نمی توانیم سینمای خودمان را با کشورهای غربی مقایسه کنیم اما در قیاس با خودمان تدوین سطح بسیار بالا و نقش سازنده ای دارد. در غرب سینما صنعتی فاقد بحران است اما در اینجا سرمایه گذاری مقداری خطرپذیر است. در بسیاری از بخش ها تدوین می تواند فیلمی را از مهلکه نجات دهد.

 

  محسن توکلی:

تدوین می تواند فیلم را زنده کند

محسن توکلی، تدوینگر، کارگردان و نویسنده سینما و تلویزیون، در آثاری همچون سریال تلویزیونی «قصه های پهلوان»، فیلم سینمایی «اخراجی‌ها۳» و فیلم سینمایی «دوربین» فعالیت داشته است. او درباره تفاوت تدوین تلویزیونی و سینمایی به بانی فیلم گفت: به دلیل متفاوت بودن مخاطب سینمایی و تلویزیونی قطعا تدوین سینمایی و تلویزیونی با یکدیگر متفاوت هستند. در سینما اگر ضرباهنگ مناسب و به اندازه نباشد، مخاطب طی ساعات اولیه تماشای فیلم از سالن بیرون می رود اما در سریال این قضیه برعکس است و باید در قسمت های اولیه مخاطب خود را جذب کند و بعد پیگیر می شوند و این ربطی به اسامی افراد ندارد. چسباندن سکانس و پلان هنر نیست و اپراتوری محسوب می شود. تصورم این است که تدوین بالاتر از کارگردانی قرار می گیرد و می تواند فیلم را زنده کند. من توانستم فیلمی را به گونه ای تدوین کنم که پس از کسب نمره نامناسب در مراحل ابتدایی، در مراحل بعد، ۶ جایزه تدوین آن هم با نظر استاد ضابطی جهرمی گرفت.

یکی از اهمیت های این جشنواره برایم این بود که آقای جهرمی استاد تدوین بود و در آن زمان فیلمنامه کاملا با تدوین متفاوت شده بود. او اضافه کرد: فیلم های بسیاری حتی در سینما بود که به اکران نمی رسید اما بزرگانی مانند حسین زندباف در مونتاژ جا به جایی هایی انجام می دادند و فروش خوبی به دست می آورد. آقای سعید مطلبی به عنوان نویسنده با تجربه، نوشته خود را در پروسه تدوین همراه با ریتم تدوین می نوشت و به همین دلیل نقش فیلمنامه در تدوین بسیار کلیدی است. مخاطب امروز فلاش بک و رفت و برگشت را چندان نمی پسندد و دوست دارد با شخصیت داستان ها به صورت خطی پیش بروند. استاد مطلبی ریتم خیلی خوبی در نوشته های خود دارد و هر زمان فیلمی از روی نوشته های ایشان می ساختم، مخاطب چشمگیر می شد. توکلی در پاسخ به این پرسش که تا چه اندازه در جریان تدوین با کارگردان تعامل دارد، عنوان کرد: به نظرم در هر مرحله امکان ندارد که بدون مشورت و تبادل نظر کارمان را پیش ببریم و گهگاه بعد از ساخت برخی قسمت ها با تبادل نظر با کارگردان به نتیجه می رسیدیم فلان سکانس باید پشت دیگری قرار بگیرد و به طور عملی روی میز تدوین قصه می نوشتیم. اگر تعامل وجود نداشته باشد حتی گهگاه خصومت به وجود می آید و بارها اتفاق افتاده بود که تدوینگر با کارگردان با مشکل مواجه می شد. من عاشق کار با آقای زرین دست و فرج حیدری به عنوان فیلمبردار هستم؛ چون کارشان از استاندارد بالایی برخوردار است. توکلی در خصوص اینکه تدوینگر خوب باید چه ویژگی هایی داشته باشد، توضیح داد: تدوینگر باید نوشتن و نویسندگی را به خوبی بشناسد تا بتواند ریتم را در کار خود رعایت کند. علاوه بر این تدوینگر با تمرکزش روی این باشد که قبل از نمایش فیلم، چند نمایش برای افراد محدود داشته باشد تا بازخوردها را دریافت کند. منظور از اینکه تدوینگر باید بی رحم باشد یعنی، بداند کجا کات و چسباندن را انجام دهد و سواد لازم را در این زمینه داشته باشد تا قصه هدر نرود. اگر تدوینگران خوب بی رحمی را در جای صحیح استفاده کنند می تواند فیلم را نجات دهد.

این تدوینگر با بیان اینکه در زمینه تدوین پیشرفت خوبی داشتیم بیان کرد: اگر فضا فراهم باشد اسطوره ای مانند آقای فرهادی می آید. آقای فرهادی زمانی که«درباره الی» را ساخت، تمام بازیگران به اندازه امروز شناخته شده نبودند. او به جای تمام کردن فیلم طی یک ماه، طی شش ماه تمام کرد. به نظرم اگر مخاطب به خوبی متوجه قصه شود، آن فیلم موفق بوده است. ما عواملی مانند کارگردانان، تدوینگران و فیلمبرداران بسیار خوبی داشتیم که توانسته اند بدرخشند و مقایسه کردن کار درستی نیست. طی سال های اخیر اشکالات فیلم ها در زمینه تدوین رفع شده و نسل جدید و قدیم به تعامل خوبی رسیده اند. علت اینکه توانستم تدوینم را خوب انجام دهم و جایزه بگیرم، این بود که حرف استادانم آقایان مطلبی و زندباف را به خوبی گوش کردم. معمولا جماعت ایرانی در سخت ترین شرایط بهترین تصمیم ها را می گیرند. تنها تفاوت غربی ها با ما در این است که شاید روی یک کار تمرکز می کنند اما به عنوان مثال، تدوینگران ما در لحظه باید چند کار را با هم انجام دهند که این ممکن است به کیفیت کار صدمه بزند.

اشتراک گذاری در:

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *