نقدی بر سریال «محکومین»؛فرصتی برای آغاز دوباره

از نگاه خوانندگان – علیرضا تاریوردی

«محکومین» نام سریالی است که به تازگی از شبکه یک سیما در حال پخش است. داستان سریال در باره کسانی است که جرمی مرتکب شده اند اما به جای زندان، محکوم به مجازات جایگزین به شکل خدمات اجتماعی شده‎اند و باید مدت معینی را در جایی مرتبط با خلاف خود بصورت رایگان کار کنند. سریال در هر قسمت به زندگی یکی از محکومین می‎پردازد. مسوول پرونده این مجرمین، یک مددکار اجتماعی به نام خانم ستوده (لیلا زارع) است که تمام مراحل از پیشنهاد مجازات جایگزین تا نظارت بر رفتار محکوم در طول دوره مجازات را به عهده دارد. در واقع حضور مددکار در تمام قسمتها او را به عامل وحدت دهنده قصه های مختلف و مجزای سریال تبدیل کرده است.
محکومین سریالی جدی و ضربه زننده است و حرفهای زیادی برای گفتن دارد. اولین ضربه به ذهن مخاطب از مفهوم حکم جایگزین شروع می شود. مخاطب عادت دارد برای هر جرم حکم حبس و زندان را بشنود و به همین دلیل حکم کار اجتماعی ،ذهن او را به چالش می کشد و درگیر می کند. در واقع سریال می خواهد عادتهای مرسوم و نوع نگاه به بحث جرم و مجازات را تغییر داده و از زاویه ای تازه به این مساله بپردازد.
سریال نگاهی انسانی و اصلاحگرانه به مساله جرم و خلاف دارد. تصویری مثبت و امیدوارانه از ذات انسان را ارائه می کند و او را ترکیبی از خیر و شر می داند که می‎تواند بسته به موقعیت، رفتارهای متفاوتی بروز دهد. به محکومین به چشم یک انسان دارای مشکل نگاه می کند و به دنبال این است که برای رفع مشکل او باید کاری کرد. هدف اصلی سریال انتقال این مفهوم است که زندان راه حل نیست و باید به محکوم فرصت آغاز دوباره داد.
سریال خوش بین و امیدوار است اما ساده انگار و خوش باور نیست. با اینکه ارزشهای انسانی را برجسته می کند اما اصلا شعاری نیست. واقع بین است. تغییر در محکومین طی یک پروسه و در طول زمان رخ می دهد نه با یک تلنگر یا موعظه. شخصیت مجرم در طول مدت محکومیت و با تعاملی که در محل کار با دیگران دارد مانند آهن در کوره تجربیات و اتفاقات نرم شده و تغییر شکل می دهد. در مواردی هم به دلیل فراهم نبودن شرایط مناسب، پیچیدگی بیش از حد شخصیت و عدم همکاری محکوم و دلایل غیرقابل پیش بینی، تلاشها به نتیجه نمی رسد.
نحوه برخورد و واکنشهای آدمهایی که در محیط کار هستند، مهمترین عامل موثر در تحول محکومان است. آدمهای خاصی که شرایط را تغییر می دهند. آدمهای از نوع دیگر و از جنسی دیگر، متفاوت از آنانی که هر روز می بینیم. آدمهای ضد نُرم و جریان غالب. انسانهایی که فقط به فکر منافع شخصی خود نیستند و به درد و رنج همنوعان خود بی تفاوت نیستند. آدمهایی صبور، مهربان، با آستانه تحمل بالا در برابر بدخلقی ها و بدرفتاریهای محکومین. بزرگواری و گذشت این افراد تاثیر بسیار زیادی در تغییر نگرش و شخصیت و اصلاح رفتار محکومین دارد. شخصیت پردازی این افراد در سریال به خوبی انجام شده است. اینها اگرچه واجد ویژگیهای خاصی هستند اما از جنس فرشتگان و خیالی نیستند بلکه کاملا واقعی به نظر می رسند و به همین جهت حس همذات پنداری بیینده را برمی انگیزند. همه مواردی که گفته شد از یک فیلمنامه قوی و منسجم حکایت دارد که توانسته است اثر مورد نظر خود را در بیننده ایجاد کرده و پیام خود را به مخاطب منتقل کند.
سریال بسیار خوش ساخت و تاثیرگذار است. قصه ها با ریتم مناسبی روایت می شود. یکی از نقاط برجسته سریال استفاده بسیار خوب از نماهای نزدیک برای نمایش احساس کاراکترهاست که در زمان تلاطم ها و تحول های روحی و در سکوت انجام می شود. به عبارت دیگر توازن خوبی میان دیالوگ و سکوت وجود دارد که فرصتهایی را برای همدلی مخاطب ایجاد می کند. همانطور که اشاره شد، شخصیتها سیاه و سفید نیستند بلکه خاکستری و بسیار واقعی و ملموس اند. بازیها حرفه‎ای و عالی است و لیلا زارع به خوبی نقش یک مددکار دلسوز و درعین حال جدی و مصمم را بازی می کند.
و سخن آخر این که سریال، دعوتی است برای بازگشت به ارزشها و اخلاق انسانی در زندگی ماشینی و شئ وارگی انسان در جامعه مدرن. جامعه ای که هر فرد آنقدر در سیستم خشک و بیروح فردیت حل می شود که در نوعی حالت فراموشی فرو می رود و از عزیزان و همنوعان خود غافل می شود. کوششی است برای جستجوی لحظات ناب انسانی در برزخ بن بست روابط بشری و تکانی است برای روانهای یخ زده در روزمرگی برای ایجاد نگاهی نو و دقیق تر به اطرافمان و کسانی که دوستشان داریم.

اشتراک گذاری در:

نظرات 2
  1. منم میخوام اضافه که موسیقی فیلم خیلی خوب ساخته شده، اگر چه مواردی هست که انتظار داریم اینجا هیچ موسیقی نباشد تا خودمان بنوازیم و بالعکس گاها میخواهیم موسیقی شروع شود تا ذهنمان آرام بگیرد و تخلیه شویم. ولی در کل موسیقی خوب بود. این رو خواستم به نقدتون اضافه کنم. سریال به نظرم یه سر و گردن از استاندارد های صدا و سیما بالاتره

    1. ممنون از توجه و توضیحتون. بنده چون تخصصی در زمینه موسیقی ندارم در این مورد اظهار نظری نکردم. مرسی که در این زمینه نقد را تکمیل کردید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *