«گذشته»؛ فیلمی که با معیارهای ایرانی-اسلامی همخوانی ندارد

نگاه فارس به فیلم فرهادی

فیلم سینمایی «گذشته» آخرین ساخته اصغر فرهادی، کارگردان ایرانی است که در یک کشور اروپایی و به عنوان یک اثر غیر ایرانی ساخته شده است. این فیلم از چندین جنبه قابل بررسی است و البته با نگاهی به محتوای آن، عواملی را می‌توان برشمرد که گواه بر مغایر بودن این فیلم با معیارهای اصیل ایرانی هستند.

 

تفاوت فرهنگی شرقی و غربی یا ویژگی های شخصیتی افراد

در این فیلم، به ازدواج یک مرد ایرانی دارای فرهنگ خاص خود با زنی فرانسوی دارای فرهنگ غربی و متضاد با یک ایرانی، اشاره شده است. مردی که همچون بسیاری از جوانان ایرانی سودای زندگی در غرب داشته و با ورود به کشوری اروپایی با زنی از اهل این کشور ازدواج کرده، اما پس از مدتی از این ازدواج پشیمان شده و به وطن خود باز می‌گردد.

 

نکات پوشیده برای مخاطب

مطرح نشدن دلیل اصلی ترک همسر توسط این ایرانی آن هم به صورت توافقی اما بدون طلاق رسمی، یکی از نکات پوشیده و قابل توجه در داستان این فیلم است و در هیچ کجای فیلم، دلایل اختلاف این زوج نشان داده نمی‌شود. گرچه تماشاگر ایرانی با دیدن رفتارهای خلاف عرف جامعه خود از سوی زن مذکور احتمال تفاوت فرهنگی را می‌دهد، چیزی که با رفتارهای روشنفکر مآبانه و بیشتر غربی "احمد"، در خارج از ایران به چشم نمی‌آید.

 

 

یک ازدواج انتلکتوال!

این زوج در حال جدایی با هم تفاوت‌های شخصیتی و رفتاری دارند و اصولا همان طور که از دیالوگ‌های دختر بزرگ خانواده بر می‌آید که زن، زن ناسازگاری است و این در هر جامعه‌ای دیده می‌شود.

 

کاراکتر ایرانی عاری از ویژگی‌های یک ایرانی

البته کاراکتر ایرانی این فیلم شخصی آرام و نسبتا عاقل است که بسیار سریع با افراد ارتباط برقرار کرده و از حاشیه‌ها پرهیز می‌کند. شاید این ویژگی‌ها در دنیای امروز که همه ماشین‌های تبلیغاتی در صدد نمایش شخصیت ایرانیان و بویژه متضاد با این خصوصیات هستند، به نوعی تقابل و پاسخگویی به حساب آید اما ایرانیان ویژگی‌های دیگری نظیر پایبندی به اصول اخلاقی و دینی و غیرتمند و ناموس دوست بودن را هم دارند که مرد ایرانی فیلم فرهادی عاری از این ویژگی‌هاست.

به نظر می رسد احمد بیشتر یک روشنفکر(!) است که برای تنها نماندن، زمانی را با یک زن فرانسوی سپری کرده است و احتمالا همه چیز را در مورد زنان فرانسوی محتمل می‌داند، حتی هرزگی؛ بنابراین بسیار جوانمردانه(!) و از آنجایی‌که با چشم و گوش باز انتخاب کرده است با شرایط مشکلی هم نداشته و از سر نوع دوستی نباید برای طرفش هم مشکل زا باشد!

 

خلاصه شدن ایرانی در ریش و قرمه سبزی

در واقع، شخصیت یک ایرانی در فیلم گذشته، در اسم، ریش و قرمه سبزی پختن خلاصه شده است و بویی از فرهنگ ایرانی نبرده است؛ با وجود اینکه احمد در ابتدای فیلم، مساله رزو هتل را پیش می‌کشد، اما زمانی هم که متوجه رابطه همسر سابق طلاق نداده‌اش با یک نفر و حتی حضور او در اتاق خواب و بارداری او می‌شود، نه تنها به حضورش در آن خانه به بهانه‌ای دم دستی و روشنفکر مآبانه ادامه می‌دهد بلکه به خدمات رسانی خود در تعمیرات منزل و مشاوره های اجتماعی به افراد ادامه داده و با مرد دوم هم در کمال خونسردی به گفت‌وگو می‌نشیند.

 

ابزارهای بی مصرف سینما در فیلم فرهادی

این در حالی است که اصولا در سینما برای نشان دادن غم، اندوه، عصبانیت و هیجانات ابزار زیادی در اختیار داریم. نمایش تلخی یک صحنه و قلیان احساس ناشی از یک ضربه ناگهانی از جانب زنی که از نگاه یک ایرانی در حال خیانت است، وجود دارد، اما کاراکتر "احمد" فرهادی در این فیلم، غیر از بستن چمدان و تصمیم به رفتن ظاهری‌اش، دچار هیچ گونه دگرگونی جدی احساسی در چهره و میمیک نمی‌شود!

بر اساس تفکر مرد ایرانی، زنی که هنوز طلاق رسمی نگرفته است و در یک خانه با دو شوهر حضور دارد، زنی بدکاره است و بر اساس همین تفکر، مرد ایرانی این فیلم، ویژگی ایرانی در خود ندارد.

 

قضاوت نه چندان دقیق حول شخصیت "احمد"

از آنجایی که این فیلم هیچ گونه شخصیت پردازی درستی در خصوص بازیگرانش ارائه نمی‌دهد نمی‌توان به درستی در زمینه شخصیت "احمد" هم به قضاوت دقیقی رسید و اما بر اساس آنچه در ایران می‌گذرد، عموم جوانان ایرانی یا برای تحصیل و کار به اروپا می‌روند یا به قصد مهاجرت. در هر دو صورت جوانی که فرانسه را برای اقامت برگزیده از قشر متوسط رو به بالای ایرانی است و در نتیجه از حسن سلیقه در سبک زندگی برخوردار است و معیارها و آرزوهای بلندتری نسبت به آنچه ما در فیلم شاهدیم برخوردار است.

ازدواج با یک زن بیوه و سطح پایین فرانسوی قطعا از ایده‌آل‌های یک ایرانی خوش سلیقه به دور است و تنها می‌توان تصور کرد که این یک ازدواج صوری و مصلحت اندیشانه برای گرفتن ویزا و یا اقامت صورت گرفته باشد که باز هم از بنیاد محل اشکال است.

جدای از این تفکر، لازم است به این نکته توجه کنیم که اکثر فقها معتقدند «ازدواج دائم با زنان غیر مسلمان، اگر چه از اهل کتاب باشند حتی اگر رعایت مسایل اخلاقی را بنمایند و کارهای خلاف شرع هم انجام ندهند، جایز نیست و برای ازدواج دائم با چنین زنانی اول باید آنها دین اسلام را بپذیرند.» به نظر می‌رسد، یکی از ایراداتی که به این فیلم وارد است و اشکال مذهبی و عرفی دارد، رعایت نکردن این نکته در ازدواج این زوج شرقی – غربی است.

 

زن غربی با ویژگی خودش در مقابل دو مرد شرقی بدون ویژگی‌های خودی

در فیلم «گذشته»، زنی فرانسوی با ویژگی‌های یک زن غربی و با همان آزادی‌های جامعه غربی با دو مرد شرقی که به استناد نام‌شان هر دو اهل خاورمیانه و احیاناً هر دوی آنها، مسلمان هستند، رابطه برقرار می‌کند. در این فیلم دو مرد شرقی بدون ویژگی‌های اصیل خودشان به نمایش گذاشته شده‌اند که تنها ویژگی مشهود مشترک بین آنها، زن‌بارگی است.

 

«گذشته» فاقد ارزش های شرقی است

یک ایرانی خوب، ایرانی است که رفتار انسانی داشته باشد، اما اگر یک ایرانی لاابالی‌ هم باشد، بی قید و بی تفاوت نخواهد بود، که در این فیلم خلاف آن به نمایش در می‌آید. منظور از این کلمات و جملات، نمایش مردی چماق به دست، فحاش و خشن نیست، اما دست کم ویژگی یک ایرانی می‌تواند نمایش رگ غیرت مرد ایرانی، عصبانی شدن، ترک محل، تذکر و اندکی عکس العمل ظاهری، باشد.

«گذشته» فاقد ارزش های شرقی است و جنس انسانیت غربی را به نمایش می‌گذارد و بیشتر از اینکه ویژگی شرقی داشته باشد، روشنفکرمآبانه است.

از سوی دیگر "سمیر" مرد عربی که با زن احمد ارتباط نامشروعی دارد؛ علی رغم متاهل بودنش، با یکی از مشتریان خود روی هم ریخته و این روابط تا آنجا پیش می‌رود که به انعقاد نطفه‌ای نامشروع نیز رسیده و در عین حال زمینه ساز افسردگی و خودکشی همسر اصلی او نیز می شود.

تنها کسی که از این وضع دچار عذاب وجدان است یک دختر بچه فرانسوی است!

نکته جالب دیگر این فیلم، این است که مرد عرب کمی متعصب تر از احمد است، اما او هم ماشین خود را در اختیار معشوقه‌اش قرار می‌دهد تا وی به استقبال شوهرش برود و او را به خانه خود بیاورد! در این میان برای جبران مافات شبانه به منزل این دو رفته و تا صبح در یک اتاق خواب و بر روی یک تخت با زن در شرف طلاق (!) می‌گذراند و صبح همه باهم (دو مرد و یک زن و فرزندان آن زن) روز را شروع می‌کنند.

 

گذشته، آموزه‌های بدی را برای خانواده ایرانی به همراه دارد

باز هم تاکید می‌کنیم، این یادداشت یک نقد تکنیکی و فرمالیستی یک اثر سینمایی نیست، بلکه نقدی تا حدی محتوایی آن هم به فیلمی ساخته یک کارگردان مطرح ایرانی است.

گذشته فیلمی‌است که یکی از شخصیت‌های اصلی آن ایرانی مسلمانی است با نام احمد که از قضا ریش هم دارد! اما هیچ نشانی از فرهنگ عرفی ایرانی – اسلامی در این شخصیت ایرانی دیده نمی‌شود. البته می‌توان گفت این فیلم در مورد چندین نفر آسیایی و اروپایی له شده در فرهنگ قشر فاسد غربی است که فارغ از معیارهای دینی، زندگی را در پی می‌گیرند و توسط یک هنرمند ایرانی، نوشته و ساخته شده است و احتمالا در جامعه غربی هم مورد استقبال قرار می گیرد اما آموزه‌های بدی را برای خانواده ایرانی به همراه دارد.

 

اشتراک گذاری در:

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *