گفت و گوی بانی فیلم با دکتر مرتضی میرباقری معاون سیما سازمان صداوسیما

هرگز جهت گیری های سیاسی و اجتماعی در انتخاب های جشنواره جام جم تاثیری ندارند

بانی فیلم گروه تلویزیون- مسعود داودی: در میان مدیران فرهنگی که در مسئولیت های مختلف فعالیت دارند، معمولا تعداد اندکی هستند که حضورشان موثر و عملکردشان قابل دفاع باشد. این خساسیت موضوعی در میان مدیران تلویزیونی به دلیل فراگیری و گستردگی ضریب نفوذ برنامه ها و تولیدات این رسانه، افزون تر از سایر مدیران فرهنگی بوده و بیشتر زیر ذره بین قرار دارد.
دکتر مرتضی میرباقری معاون سیما یکی از مدیران رسانه ملی است که پیشینه فرهنگی اش این اجازه را به او داده تا در مصدر معاونت سیما منشاء فعالیت قابل توجه و قابل تاملی باشد.
گفت و گو با معاون سیما در بحبوحه برگزاری پنجمین دوره جشنواره جام جم انجام گرفت و با وجود ان که پرسش های فراوانی در مورد مسایل مختلف مجموعه تحت امر دکتر میرباقری وجود داشت اما حسساسیت جشنواره جام جم سایر پرسش ها را تحت تاثیر خود قرار داد.
آنچه می خوانید حاصل این نشست است:

به نظر می آید معیار ارزیابی در جشنواره جام جم امسال صرفا منحصر به برنامه سازها نیست؛ بلکه یک روحیه رقابتی و انگیزشی در ایجاد فعالیت برای تلویزیون را بین کل هنرمندان به وجود می آورد.همچنین به نظر منظم تر از سال های قبل است. آقای احمدی تا حد زیادی در ایجاد این نظم و همچنین احیای شبکه آموزش نقش مهمی ایفا و شبکه خودشان (شبکه آموزش) را زنده کرده اند این اتفاق از شکل و حساسیت نظرسنجی ها نیز مشهود است. شبکه پنج و آموزش آموزش مخاطبان بیشتری پیدا کرده اند که آن رقابت سنتی میان شبکه یک و سه را تحت تاثیر قرار داده اند…
– ما در جشنواره طوری تقسیم بندی کردیم که رقابت های عادلانه تری انجام بگیرد. ببینید همه برنامه های تلویزیونی صداوسیما با یک هزینه و پشتیبانی ساخته نمی شود. امسال ما بر اساس یک نوع درجه بندی کیفی برنامه ها و تولیدات را طبقه بندی کردیم. به طور مثال، ممکن است برنامه ای با بودجه یک میلیارد و برنامه دیگری با بودجه دویست میلیونی ساخته شوند. ما از جهات مختلف از جمله میزان بودجه های آنها به دسته بندی دقیقی برای ارزیابی ها پرداختیم. ما در دسته بندی برنامه ها سعی کردیم سنخیت بیشتری در بین برنامه ها در نظر بگیریم. رقابت در جشنواره مانند مسابقات المپیک است و بعضی برنده می شوند بعضی دیگر نه و ما نباید در خصوص نتیجه این برد و باخت بداخلاقی هایی بروز دهیم. ما رقابت را انجام می دهیم و باید بعد از پایان رقابت ها، رفاقت ها باقی بماند.
معمولا جایزه جشنواره ها به دلیل ماهیت و اعتبارشان، برای فرد برنده نیز اعتباری به همراه می آورد. به نظر می آید که کمیسیون هایی که برای انتخاب کارشناسانه و صحیح تر ایجاد شده در اعتباربخشی به جوایز جشنواره جام جم موثر باشند. درباره تفاوت فعالیت اعضای این کمیسیون ها با هیات داوران جشنواره های دیگر توضیح دهید.
-ما هشت کمیسیون را در جشنواره امسال داریم. در این کمسیون ها ساختار تولیدات از چند زاویه مورد بررسی قرار می گیرد و اعضای کمیسیون، تخصص های مختلفی دارند و افرادی صاحب نظر و صاحب اثر هستند که تجربه و سابقه قابل قبولی در رسانه ملی دارند. داوران را ما انتخاب می کنیم اما آنها خودشان دارای شرایط لازم برای تصمیم گیری ها هستند. همچنین باید تاکید کنم جهت گیری های سیاسی و اجتماعی هرگز در انتخاب اعضای کمیسیون این جشنواره تاثیری ندارند. در حال حاضر شورای سیاستگذاری جشنواره جام جم از کسانی مانند داود میرباقری، فرجی، پورمحمدی و سحرخیز هستند که هرکدام برای سیاستگذاری کلان قابل تایید تشکیل شده که تمامی این افراد برای چند دهه سابقه تولید یا مدیریت داشته اند. در کمیسیون ها بعد، تخصصی جدی تر می شود. فرآیند داوری که خبرگزاری ها اعلام کرده اند تاکنون کسی را آشفته نکرده است.
به نظر می رسد بعد از پنج دوره ما به یک نوع بلوغی رسیدیم. یکی از اهداف ما در جشنواره پنجم جریان سازی بوده است تا فعالیت و ابتکار هنرمندان ما در حوزه رسانه بیشتر شود. مردم به شکل میلیونی در نظرسنجی ها اظهار نظر می کنند و بهای هنرمند هم به اقبال مردمی است، در نتیجه این موضوع اعتبار خوبی برای رسانه و انگیزه خوبی برای فعالیت بیشتر هنرمندان است. احساس می کنیم امسال عناصر پیشرفت را پیدا کردیم و در مسیر تکامل هستیم. بسیاری از دوستان در تماس هستند که برای سال آینده در بستر رقابت قرار بگیریم. ما نگاه تخصصی را بیشتر کردیم و بعد مردمی جشنواره جام جم، کاستی ها تا حد بالایی از بین برده است. گاهی در گذشته به برخی هنرمندان می گفتیم به تلویریون بیایید و خودتان را به عنوان کاندیدا معرفی کنید و آن ها هم می‌گفتند که مردم ما را دیده اند و بسیاری از این عزیزان حضوری برای معرفی پیدا نمی کردند اما اکنون به دلیل حضور مردم در نظر سنجی ها نگاهشان تغییر کرده و همگی مشتاق حضور در شبکه های تلویزیون برای معرفی شده اند. معمولا در یک بازه زمانی یک ماهه، ۵۰ تا ۷۰ هنرمند در شبکه ها حضور دارند وقتی که این میزان به ۴۰۰ درصد افزایش پیدا کرده، نشان از اتفاق مثبتی دارد. بسیاری از هنرمندان تماس می گیرند و جویای دلایل نبودشان در این جریان هستند. این حاصل از توجه مردم به رسانه و این جشنواره است. پیش از این برخی از هنرمندان برای حضور در شبکه آموزش تمایل زیادی نداشتند اما امروز متوجه هستند که جشنواره جام جم ترازوی مهمی است و حالا چنین نگاهی ندارند و حضور جدی تری دارند.
بر اساس یک تلقی اشتباه، در چند سال گذشته در مقابل رسانه های رسمی، اعتباری به برخی از رسانه های فضای مجازی داده شده. جشنواره جام جم می تواند این آگاهی را ایجاد کند که رسانه ای مثل صداوسیما با شبکه های متعدد تلویزیونی در جایگاهی است که رسانه های دیگر قدرت رقابت با آن را ندارند، به طور مثال بعضی ها که در شبکه نمایش ویدیویی، سریال می سازند و تعداد مخاطبشان حتی از ناموفق ترین برنامه تلویزیونی نیز کمتر است اما چنان در شبکه های مجازی خود را تبلیغ و اصطلاحا لانسه می کنند که گویا مخاطب زیادی دارند. آیا تمهیدی در این خصوص اندیشیده شده است؟
-امتداد برودکست در برودبند است. ما شبکه مجازی را بی اعتبار، رقیب و در مقابل رسانه ملی نمی‌بینیم چه بسا که بسیاری ما را از همین طریق پیگیری می کنند. مواجهه جمعی و اجتماعی با برودکست اتفاق می افتد. مرجعیتی که در برودکست اتفاق می افتد نزد مردم از جایگاه معتبرتری برخوردار است. برودبند امکان امتداد را دارد.
ببینید بخشی از برنامه ها روی صفحه های عوامل سازنده یا سایت آن برنامه قرار می گیرد اما اگر آنچه که ما در فضای مجازی می بینیم منفک از برودکست شود هرگز وزن پایداری را ایجاد نمی کند. مثلا ما در برنامه «نود» عادل فردوسی پور تعداد تماس ها را نشان می دهیم و کاملا عیان و معتبر است اما فضای مجازی تا این حد مرجعیت و جامعیت ندارد.
حتی اختلالی که در آرای مردمی برنامه ها جشنواره ایجاد شد، ابتدا خود مسئولان جشنواره این موضوع را بیان کردند و تعداد آرا از ابتدا در معرض دید عموم قرار داشت و این نیز نشانه مهمی در خصوص اعتبار رسانه ملی است. در حال حاضر پلیس فتا و مراجع قضایی را برای رسیدگی به این اختلال وارد کردیم.
با توجه به برگزاری دوره گذشته جشنواره جام جم به نظر می رسد که این جشنواره بتواند در سال های آینده انگیزه ای برای برگزاری منطقه ای و فرامنطقه ای ایجاد کند و کشورهای منطقه ای که درحوزه تلویزیونی فعال هستند را وارد عرصه رقابت کند.
-ما باید جشنواره مان را تعمیم دهیم،‌اما صبر کردیم تا جایگاه محکمی داشته باشیم. کشورهای اطراف ما که از نظر فرهنگی و جغرافیای همسو هستیم را می توانیم مشارکت دهیم اما ابتدا باید گام ملی مان را محکم برداریم تا به گام های بین المللی برسیم. امسال ما بحث بازار را داشتیم، محک زدیم و داده هایی جمع کردیم، اما زمان کمی داشتیم و در سال آینده به این مساله رسیدگی می کنیم. جشنواره مان باید در کشورهایی که مخرج مشترکی دارند مانند کشورهای آسیای میانه تعمیم داده شود و برای این اتفاق به زودی گام هایی برمی داریم.
 تولیدات تلویزیون کشور ما پایبند به اخلاقیات و در پرهیز از طرح مضامین ضداجتماعی است، به نظرم این خصوصیت امکان بالقوه ای برای جلب نظر کشورهای همسایه مانند افغانستان، تاجیکستان و… را فراهم می آورد. در این عرصه گمان می کنم تاکنون کم کاری کرده ایم. در همسایگی ما کشور ترکیه در سال گذشته حدود دویست و شصت و پنج میلیون دلار از محل فروش سریال هایش به سایر کشورها عایدی داشته باشد در حالی که می دانیم ترکیه در مقایسه با ایران کشوری نیست که تخصص بالایی داشته باشد. گرچه آنها از پارامترهایی متضاد با فرهنگ ما در سریال ها استفاده می کنند اما به هر ترتیب این تفاوت هم می تواند به عنوان یک برتری برای ما باشد. به نظرتان آیا شناسایی افراد کارشناس در کشورهای مختلف و دعوت از آن ها برای تماشای تولیدات ما امکان پیشرفت بیشتری برای ورود به بازارهای منطقه ای و جهانی ایجاد نمی کند؟
-جشنواره ما در مسیر تکامل قرار دارد اگر نظر جدی تری به بازار های اطراف داشته باشیم قطعا تولید کنندگان کشورمان نیز گوشه چشمی به بازارهای اطراف دارند و از توجه به بازار اطراف استقبال می کنند. نکته ای که اشاره می کنید کاملا صحیح است تولیدات رسانه جمهوری اسلامی از ظرفیت بالایی برخوردار است و رنگ و لعاب فطری پسند دارد. تولیدات ما پاک است و قدرت نفوذ به وسعت آفریقا و آمریکا و دیگر نقاط جهان را دارد. ما برای تبادل آثارمان باید استانداردهای چندگانه ای را لحاظ کنیم و آموزش هایی مورد نیاز است که هنرمندان ما باید در تولیداتشان توجهی هم به این مساله داشته باشند.
به عنوان مثال سریال «یوسف پیامبر» بسیار مورد اقبال کشورهای منطقه قرار گرفت. در حال حاضر دو سریال فاخر از جمله «حضرت موسی» و «سلمان فارسی» را داریم که در همین مراحل اولیه نیز مورد استقبال کشورهای اطراف قرار گرفته اند. بر این اساس اگر بازیگران وعوامل خارجی را وارد سریال های خود کنیم، قطعا نتیجه بهتری به دست می آوریم. ما در قسمتی از سریال «سلمان فارسی» قطعا باید از بازیگران خارجی استفاده کنیم. اگر تولیدات داخلی مان را با نگاه به بیرون داشته باشیم از نظر اقتصادی هم رشد بیشتری داریم و نیاز جندانی هم به بودجه دولتی خواهیم داشت. ما در پشت صحنه سریال های بزرگ کشور ترکیه، نام بسیاری از نیروهای انسانی متخصص و هنرمندمان را می شنویم؛ باید خودمان هم از این ظرفیت استفاده کنیم. امیدواریم بتوانیم در آینده نزدیک، جشنواره ای فرامنطقه ای ایجاد کنیم.
بعضی منتقدان جشنواره معتقدند وقتی صداوسیما جایی برای نظرسنجی و انعکاس تعداد تماشاگران و رضایت آن ها را از تولیدات خود دارد دیگر چه ضرورتی برای برپایی جشنواره ای مانند جام جم وجود دارد. شما چه ضرورتی برای برگزاری جشنواره جام جم و انتخاب آثار برتر تولیدات تلویزیونی می بینید؟
-نظر سنجی، نظرو گرایش عمومی مردم را به ما نشان می دهد،‌اما این به معنی رابطه تطابقی با نتیجه جشنواره نیست. یکی از سنجش های ما افکارسنجی است اما این سنجش به هیچ وجه تایید کارشناسانه نیست و بررسی کارشناسان لازمه ارتقای کیفی تولیدات است.ما برای حرکت رو به جلو در فضای خارجی نیازمند این رقابت هستیم.
یعنی بررسی از نگاه خاص و عام درکنار یکدیگر…
-بله دقیقا. ما در نظرسنجی به سراغ مردم می رویم اما در این نظرسنجی دیگر اقدام خود فرد برای اعلام رای خود است که جماعت فعال ما محسوب می شوند و در مرحله تخصصی هم کارشناسان را به میان می آوریم. به طور مثال شاید همه مردم به موسیقی یک سریال، لوکیشن و موارد این چنینی توجهی نداشته باشند اما کارشناسان نگاهی تخصصی به این مسایل داشته و انها را مورد توجه قرار می دهند.
امسال شنیدیم که یک کمیسیون هم به ارزیابی فعالیت دوبلورها اختصاص دارد.
-آماده سازی کارهای و تولیدات خارجی تا حد زیادی به زحمات دوبلورها وابسته است. ما آماده سازی های مقدماتی انجام می دهیم و دوبله به کارهای خارجی ما جان می دهد. دوبلورها در ایران نقش آفرینی می کنند و واقعا شاهکارهستند. تلاش ما این بوده تا به مردم نشان دهیم که صدها نفر در حال مجاهده در راه ساخت اثری هستند که مخاطبان از تماشایش لذت می بردند.
یکی از ظرفیت های تلویزیون که در اثر بروز برخی مسایل سیاسی مورد خدشه قرار گرفته جایگاه معتبری است که این رسانه برای معرفی افراد حوزه فرهنگ و هنر دارد. انتخاب «چهره های ماندگار» یکی از این ظرفیت هاست که امکان ایجاد جامعیتی برای جشنواره دارد…
-ما انقدر مشغولیت در سیستم داریم که گاهی توجه لازم برای امتداد بیرونی مان نداریم. چند روز گذشته دهه فجر را داشته ایم و در روزهای آینده ایام نوروز و بعد ماه مبارک رمضان را داریم؛ به همین جهت برای حفظ پویایی درون سازمانی، متاسفانه تا حدی از توجه به بیرون غفلت داشته ایم. باید با حوزه های بیرونی تعامل داشته باشیم. ما در زمان انتخابات بیش از هر زمان دیگری ازاین نبود تعامل دچار آسیب می شویم. امروز با توجه به افزایش بحران های اقتصادی، مردم توقع بیشتری از تلویزیون دارند. ما باید نسبتمان را با حوزه های فرهنگی بیرون از صداوسیما طوری ایجاد کنیم که این مسئولیت و فشار تقسیم شود.
در مواجهه با تولیدات تلویزیون در مقایسه با تولیدات شبکه نمایش خانگی تفاوت هایی آشکاری را می بینیم که شاید چندان مورد وفاق خانواده ها نباشد. به نظرم تفاوت دیدگاه ها مردم در مورد بازیگرانی که در تولیدات تلویزیون ایفای نقش می کنند با همین هنرمندان که در محصولات شبکه نمایش خانگی به طور بازی دارند به شکل عجیبی دوگانه است. این تناقض آیا به مخاطبی که به شکل سنتی و مدام بیننده سریال های نلویزیونی ست آسیب نمی زند؟
-سریال سازی کار ذاتی تلویزیون است در زمانی که تلویزیون دچار رکود بود این باب سریال سازی در شبکه نمایش خانگی به طور جدی تری باز شد و ما را با ضوابط چندگانه ای رو به رو کرد. ضوابطی که تقریبا آزار دهنده است. این تناقض صرفا در ضوابط نیست بلکه در میزان خرج کرد هزینه ها هم گرفتاری هایی داریم. ما با بازیگر و عوامل تولید قراردادی با هزینه ای که از ابتدا تا کنون شیب مشخصی داشته، منعقد می کنیم اما توقع بازیگران به دلیل رقم های پرداختی از سمت تولیدکنندگان آثار نمایش خانگی بیشتر شده است.
اکنون سرمایه ای به صورت کلان وارد اقتصاد ایران شده و بنا به دلایلی به بخش فرهنگ و هنر راه پیدا کرده و بخش کلانی از این پول در شبکه نمایش خانگی به کار می رود. قاعدتا تلویزیون امکان پرداخت رقم هایی مشابه شبکه نمایش خانگی را به طور منطقی ندارد. همین امر می تواند پایه گذار رشد آسیب هایی در عرصه سریال سازی نماید که مسلما به صلاح فرهنگ مملکت نیست. عدم توجه به دغدغه های فرهنگی به خودی خود از زمینه های بروز آسیب های اجتماعی خواهد شد.

اشتراک گذاری در:

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *