بررسي هويت و حضور كودكان و نوجوانان در آثار تلويزيوني در مقايسه با سينما - بخش آخر

ورود به ذهن فانتزی کودکان؛ رمز محبوبیت

بانی فیلم – گروه تلویزیون، فاطمه رستمی: در بخش نخست این گزارش که جایگاه و هویت کودکان و نوجوانان را در برنامه سازی های تلویزیونی بررسی می‌کند، با مسعود کرامتی، محمدعلی طالبی و نرگس آبیار گفت و گو داشتیم. کرامتی ضمن اشاره به لزوم توجه به برنامه سازی مناسب و ساختارمند برای کودکان و نوجوانان، یادآور این نکته شد که کودک و نوجوان امروزی به دلیل تغییرات گسترده ای که در جهان ایجاد شده است، در شرایط خاصی رشد می‌کند و باید متناسب با این شرایط لوازم آموزش و سرگرمی را برای او فراهم کرد. محمدعلی طالبی هم که سالهای زیادی به صورت تخصصی آثاری برای کودکان و نوجوانان تولید کرده است، به این نکته اشاره کرد که تلویزیون مدت های زیادی است که برای این گروه سنی به شکل اختصاصی فیلم و سریال تولید نمی کند و باید با برگزاری جلسات کارشناسی با حضور هنرمندان و متخصصان کودک و نوجوان تلویزیون را از حالت رکود خارج کرد. در پایان نرگس آبیار که با ساخت فیلم سینمایی«نفس» در سی و چهارمین جشنواره فیلم فجر حضور داشت، در مورد ریسک سپردن روایت فیلمش به یک کودک گفت: «به هر حال هر نوگرایی و هرتجربه تازه ای نیازمند ریسک و جرأت است. یک فیلمساز نباید خودش را تکرار کند. من از اینکه روایت فیلمم را به یک کودک سپردم بسیار راضی هستم و شاید روزی در تلویزیون هم برای این گروه سنی دست به تولید بزنم، البته مشروط به اینکه تلویزیون هم شرایط مناسبی را فراهم کند». در بخش پایانی گزارش نیز با فریال بهزاد، احمد طالبی نژاد و طهماسب صلح جو گفت و گو داشته ایم که می خوانید.

فریال بهزاد:
کودکان نقش اصلی تولیدات تلویزیونی نیستند

فریال بهزاد که نزدیک به ۳۵سال است در عرصه فیلم سازی برای کودک و نوجوان فعالیت کرده است و تا به حال آثاری همچون«کاکلی»، «قبیله من»، «دره شاپرک ها» و… را ساخته، در خصوص هویت کودکان و نوجوانان در تلویزیون ملی و میزان پرداخت به این گروه سنی در این رسانه گفت: «به نظرم تلویزیون سالهای زیادیست که کار خوبی برای کودک و نوجوان نساخته است و به نظر می رسد توجه چندانی به این موضوع ندارد. کودکان نقش اصلی هیچ کدام از تولیدات تلویزیونی نیستند؛ آثاری که تخیل و فانتزی ذهنی این گروه سنی در آن جریان داشته باشد. تلویزیون وظیفه خود را فراموش کرده است و دلایل مختلفی هم برای این مسئله مطرح می‌شود. من فکر می کنم بودجه ساخت برنامه هایی مخصوص بزرگسالان خیلی بیشتر از آن چیزی است که به برنامه سازی برای کودکان و نوجوانان اختصاص داده می‌شود». کارگردان فیلم سینمایی«مرد نامرئی» در ادامه گفت: «کودکان و نوجوانان شعور دارند و بسیار هوشمندتر و آگاه تر از حد تصور ما هستند. این گروه سنی نیازمند امکانات و تولید آثاری باکیفیت معقول هستند. ما حتی سریال های عروسکی که در گذشته تولید می شدند را هم نداریم و این یعنی سرمایه گذاری لازم برای چنین برنامه هایی وجود ندارد و یا صرف تولیدات دیگری می‌شود. رسانه ملی که وظیفه فرهنگ سازی و رشد و پرورش کودکان را برعهده دارد، نباید نسبت به این مسائل بی دقتی کند. کودک امروز همان جوان آینده ساز فرداست که از فرهنگ ایرانی به دورمانده است.
من واقعاً متاسفم که کودکان و نوجوانان ما با فرهنگ غربی بیشتر از فرهنگ غنی ایرانی آشنایی دارند. این جای سؤال دارد که تلویزیونی که ادعای فرهنگ سازی دارد چه اقدامی در این زمینه انجام می دهد؟! سریال های کودک باید ضمن آموزندگی و رساندن پیام صلح و دوستی، آنقدر سرگرم کننده باشند که در خلال قصه ای زیبا و داستان گویی پیامش را منتقل کند. ضمن اینکه باید از شعارزدگی هم فاصله گرفت. کودک دوست ندارد باید و نباید بشنود و نمی توانیم هیچ موضوعی را به کودک و نوجوان به زور القا کنیم. اگر قرار است مسائل انسانی و اخلاق گرایانه به کودکان آموزش داده شود باید از طریق داستان گویی جذاب به این هدف رسید». فریال بهزاد در ادامه درباره شاخص هایی که او برای ساخت یک فیلم یا سریال برای کودک و نوجوان در نظر دارد گفت: «به طور کلی از فیلم هایی لذت می برم که کودکان و نوجوانان ایرانی را با ارزش ها و سنت های اصیل ایرانی آشنا می‌کنند.
من متون قدیمی مثل شاهنامه و کلیله و دمنه را گزینه های جذابی برای این گروه سنی می دانم و فکر می کنم می توانیم به بهترین شکل ممکن از داستان های غنی این متون بهره ببریم. اگر این داستان ها را متناسب با کودک و نوجوان امروزی بازنویسی و به روزرسانی کنیم، نتایج خوبی به دست می آید و کودکان هم با فرهنگ ایرانی و داستان هایی با موضوعات آموزنده آشنا می شوند. در این قصه های کهن ارزش های والای انسانی مطرح می‌شود و سمبول های زیبایی که در آن به کار رفته است باعث جذب کودکان به این آثار می‌شود. اگر به متون قدیمی بازگردیم و مباحث آن را بازسازی کنیم فرهنگ غنی خود را به بهترین شکل ممکن به کودکان و نوجوانان القا کرده ایم».

احمد طالبی نژاد:
کودکان و نوجوانان از لحاظ فرهنگی در خطر هستند

احمد طالبی نژاد که سالهای زیادی در زمینه نویسندگی و نقد فیلم فعالیت داشته است، درباره کودک و نوجوان ایرانی در تلویزیون ملی گفت: «واقعیت این است که در سینما و تلویزیون ایران کودک و نوجوان فراموش شده است. من ندیده ام که در این سالها سهمیه ای از بودجه سالانه را به تولید فیلم و سریال مخصوص گروه سنی کودک و نوجوان اختصاص دهند. این اتفاق یعنی کودکان و نوجوانان این سرزمین از لحاظ فرهنگی در خطر هستند. وقتی خوراک فرهنگی کافی و جذابی وجود ندارد این کودک و نوجوان به سمت تماشای فیلم و سریال و بازی های پرخشونت خارجی کشیده می‌شود. وضعیت جشنواره فیلم کودک و نوجوان این مملکت هم که بسیار ناگوار است و به نظر می رسد بودن و نبودن این جشنواره هم برای کسی چندان اهمیت ندارد. صادقانه تر اینکه ما تولیدی برای کودک و نوجوان نداریم و کسی هم نیست که خوراک فرهنگی را برای این گروه سنی آماده کند.
من فیلم سینمایی«نفس» را درجشنواره فیلم فجر دیدم و بهره گیری از یک کودک و دادن چنین نقش پررنگی به او جای تحسین دارد، اما روشن است که این حجم از تلخی و مصیبت قطعاً برای گروه سنی کودک و نوجوان مناسب نیست و حتماً این فیلم هم برای بزرگسالان ساخته شده است». طالبی نژاد در ادامه در خصوص تقسیم بندی آثار نمایشی برای کودک و در مورد کودک گفت: «من سی سال پیش چنین تقسیم بندی را انجام دادم و فیلم سینمایی «نفس»، چون مدت زیادی از اکران آن در جشنواره نگذشته است مثال خوبیست؛ این فیلم با وجود یک بچه جذابیت زیادی دارد و طبق همین تقسیم بندی فیلمی در مورد کودک است نه برای کودک. این فیلم روایت یک سری خاطرات کودکی است که برای تناسب آن برای گروه سنی کودک و نوجوان باید ساختار دیگری داشته باشد. کودک امروز، کودک دنیای دیجیتال است و آثاری که تولید می‌شود باید برای این نسل با ویژگی های خاص خودش ساخته شود». کارگردان فیلم سینمایی«من بن لادن نستم» در ادامه گفت: «به خاطر دارم که در دهه های ۶۰ و ۷۰ در بنیاد سینمایی فارابی بخشی با عنوان کودک وجود داشت که سالانه نزدیک به ۱۰ اثر مخصوص کودک و نوجوان تولید می کرد و فکر می کنم این واحد عملاً در فارابی تعطیل شده است و یا مثل گذشته با کیفیت و پررنگ عمل نمی کند».
این منتقد سینمایی افزود: «ما در ادبیات خود داستان های تخیلی متعددی داریم که ساختاری متناسب با کودک و نوجوان دارد. غربی ها یک رابین هود دارند و۱۰ فیلم سینمایی از آن می سازند و ما با این منابع داستانی غنی، پیشرفت چندای نداریم. از نظر من فیلم و سریال برای کودک و نوجوان، به معنای ساخت فضاهای گل و بلبل نیست و تخیل و فانتزی درست لازم دارد.
من به مسوولین هنری توصیه می کنم، در وهله دوم خواهش می کنم و در وهله آخر تهدیدشان می کنم که به فکر شرایط فرهنگی کودکان و نوجوانان باشند. با تولید آثار فاخر روح این گروه سنی را تازه کنیم. کانون پرورشی فکری کودکان و نوجوانان هم که عملاً فلج شده است و نهادهای قدیمی هم مثل گذشته عمل نمی کنند و تلویزیون هم که مقوله فرهنگ و فرهنگ سازی را به طور کلی رها کرده است.
امیدوار هستم به زودی برای این شرایط فرهنگی نابه سامان چاره ای اندیشیده شود».

طهماسب صلح جو:
فانتزی ذهنی کودکان؛ مهم ترین نکته در آثار نمایشی

طهماسب صلح جو، یکی از منتقدان سینمایی و نویسندگان پیشکسوت در خصوص هویت و جایگاه کودک و نوجوانان در تلویزیون گفت: «در حال حاضر برخی از برنامه هایی که برای این گروه سنی تولید می‌شود از محبوبیت خاصی بین کودکان و خانواده ها برخوردار است. نمونه اش برنامه «عمو پورنگ» که سالهای زیادی با عناوین و ساختارهای مختلف روی آنتن رفته است.
در مورد این موضوع که چرا تلویزیون به اندازه ای که توقع می رود برای این گروه سنی دست به تولید نمی زند، مسئله ای است باید از خودشان سؤال کرد که چرا به این مقوله مهم بی توجه هستند؟! از نظر من دنیای کودکان، دنیای بسیار جذابی است و براساس همین جذابیت ها باید برای مخاطب هایش که کودکان و نوجوانان هستند دست به تولید زد. ما باید اول بسنجیم که حضور یک کودک در سینما یا تلویزیون چقدر برای کودکان دیگر جذاب است. گاهی کمدین هایی مثل مهران غفوریان و رضا عطاران و… برای کودک و نوجوان جذاب تر هستند. بنابراین لازم نیست همیشه یک کودک برای یک کودک نقش بازی کند تا او از اثر لذت ببرد. فانتزی های ذهنی کودکان مهم ترین نکته ای است که در ساخت آثار نمایشی برای این گروه سنی باید در نظر داشت. این موضوع که فیلم ها یا سریال های کمدی جذاب تر هستند و یا بهتر است یک کودک نقش اصلی یک فیلم سینمایی مخصوص به این گروه سنی را بازی کند و… همه نکات فرعی تری هستند که بعد از مقوله فانتزی ذهنی باید به آن پرداخت. وقتی بتوانیم به دنیای خیالات کودکان وارد شویم به بخشی اعظمی از موفقیت دست یافته ایم. شاید به خاطر همین نکته است که برخی اکشن های تخیلی برای کودکان و نوجوانان جذاب تر به نظر می رسد. باید بین علاقه کودک و حضور کودک در آثار نمایشی تفاوت قائل شد. این بچه است که تشخیص می دهد چه اثری برایش جذاب است. بچه ها بزرگ بودن را دوست دارند همچنین سریال هایی را که بزرگتر ها برای کودکان فانتزی ایجاد می‌کنند از محبوبیت بیشتری برخوردارند. سالها پیش سریال«محله بهداشت» با اینکه بازیگرهای آن همه بزرگسال بودند، مورد علاقه کودکان و نوجوانان زیادی بود».
صلح جو در ادامه گفت: «به نظر می رسد کودک خیلی تمایلی به تماشای کودکی همچون خودش بر پرده سینمای یا قاب تلویزیون ندارد.
فکر می کنید چرا فیلم سینمایی«تنها در خانه» اینقدر محبوب است؟ به این دلیل که به کودک قدرتی همراه با خشونت و جسارت می دهد و کودک از دیدن این ویژگی در شخصی هم سن و سال خودش لذت می برد. اگر گاهی وقت ها بزرگسال ها هم به فیلم هایی مخصوص کودکان و نوجوانان می خندند و از آن لذت می برند، به دلیل ورود به دنیای فانتزی ذهن کودک است. کودک از نگاه هنر بحث بسیار عجبی است و نیاز به پرداخت کارشناسانه دارد».

اشتراک گذاری در:

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *